Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

Transliteration

tadotthitā punarvāṇī tārā gaganagocarā | viśvāmitraṃ muniśreṣṭhaṃ harṣayaṃtī dvijottamāḥ

Translation

すると再びその声が起こった——星のごとく天空を巡り——牟尼の最勝者ヴィシュヴァーミトラを歓喜させた。おお、二度生まれの最上者よ。

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla (Temporal adverb/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• उत्थिता: arisen
• उत्थिता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ud-√sthā (स्था धातु) + utthitā (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘वाणी’ इति विशेषण

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: punaḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण

• वाणी: speech; voice
• वाणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vāṇī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तारा: Tārā (name)
• तारा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tārā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘वाणी’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• गगनगोचरा: moving in the sky
• गगनगोचरा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: gagana-gocarā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (gagana + gocarā)

• विश्वामित्रम्: Viśvāmitra
• विश्वामित्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: viśvāmitra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (viśva + mitra)

• मुनिश्रेष्ठम्: best of sages
• मुनिश्रेष्ठम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: muniśreṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (muni + śreṣṭha); ‘विश्वामित्रम्’ इति विशेषण

• हर्षयन्ती: gladdening
• हर्षयन्ती: Kriyā (Participial action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: √hṛṣ (हृष् धातु) + harṣayantī (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/न्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मसापेक्ष—‘विश्वामित्रम्’ इति कर्म

• द्विजोत्तमा: the best of the twice-born (lady)
• द्विजोत्तमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dvija-uttamā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (dvija + uttamā); ‘तारा’ इत्यस्य विशेषण/उपाधि

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A star-like voice-form rises again in the sky, moving across the heavens; Viśvāmitra’s face brightens with delight as the revelation continues.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Aśarīrā Vāṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Guidance for the devotee appears repeatedly when the seeker remains attentive and faithful in a sacred setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara (implied by the ongoing Puṣkara-centered Tīrthamāhātmya narrative).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it transitions to instructions for identifying the correct water-body/spot.