Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

Transliteration

evaṃ tasya bruvāṇasya viśvāmitrasya dhīmataḥ | aśarīrā'bhavadvāṇī gaganāddvijasattamāḥ

Translation

賢きヴィシュヴァーミトラがかく語るとき、天空より無身の声が起こった——おお、二度生まれの中の最勝者よ。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb ‘thus’)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• ब्रुवाणस्य: while speaking
• ब्रुवाणस्य: सम्बन्ध-विशेषण
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘तस्य’ इत्यस्य विशेषणम्

• विश्वामित्रस्य: of Viśvāmitra
• विश्वामित्रस्य: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• धीमतः: wise
• धीमतः: सम्बन्ध-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘विश्वामित्रस्य’ इत्यस्य विशेषणम्

• अशरीरा: bodiless
• अशरीरा: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ-शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (शरीरं न अस्ति यस्याः)

• अभवत्: arose, became
• अभवत्: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वाणी: a voice
• वाणी: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• गगनात्: from the sky
• गगनात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: गगन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन

• द्विजसत्तमाः: O best of twice-born (Brahmins)
• द्विजसत्तमाः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (हे द्विजसत्तमाः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra stands at the lakeside; from the sky descends a luminous speech-form (vāṇī) as sound-waves or a radiant scroll, while assembled dvijas look upward in awe.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Aśarīrā Vāṇī (heavenly voice)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are depicted as arenas where divine communication becomes accessible to sincere seekers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara is the implied setting of the episode within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces a revelatory response (aśarīrā vāṇī) to the sage’s prayer.