Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8
Devanagari script
अंगार सदृशा नारी घृतकुंभसमः पुमान् । अस्पर्शाद्दृढतामेति तत्संपर्काद्विलीयते
Transliteration
aṃgāra sadṛśā nārī ghṛtakuṃbhasamaḥ pumān | asparśāddṛḍhatāmeti tatsaṃparkādvilīyate
Translation
女性は燃える炭火のごとく、男性はギーの壺のごとし。触れねば堅固となり、触れれば溶け失せる。
Word by Word
अङ्गारa burning coal
अङ्गार:
Upamāna (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootअङ्गार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; उपमानार्थे (as a standard of comparison)
सदृशाsimilar (to)
सदृशा:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम्
नारीwoman
नारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
घृतकुम्भसमःlike a pot of ghee
घृतकुम्भसमः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघृत (प्रातिपदिक) + कुम्भ (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (घृतकुम्भः) इति षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-समासः + समः; विशेषणम्
पुमान्man
पुमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अस्पर्शात्from non-contact
अस्पर्शात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; हेतौ (cause)
दृढताम्firmness
दृढताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृढता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्म
एतिattains
एति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्सम्पर्कात्from contact with that
तत्सम्पर्कात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सम्पर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; (तस्य सम्पर्कः) षष्ठी-तत्पुरुष; हेतौ (cause)
विलीयतेmelts/dissolves
विलीयते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootली (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्गः वि-
Speaker
Viśvāmitra (continuing)
Visual Art Cues
Scene: A didactic tableau: a glowing ember near a sealed ghee-jar; a pilgrim/ascetic stands at a respectful distance, symbolizing restraint and the preservation of tapas.
FAQs
The verse uses vivid metaphor to teach that restraint strengthens tapas, while indulgent contact weakens resolve.
No specific tīrtha is mentioned in this shloka; it is ethical instruction within the Tīrthamāhātmya setting.
No ritual act is prescribed; the instruction is a discipline of non-contact (asparśa) to uphold spiritual practice.