Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

भवद्भिः शांकरं पृष्टो द्विजा अस्मि दिनं पुरा । मया पुनस्तु सर्वेषां मर्त्यादीनां तु कीर्तितम्

Transliteration

bhavadbhiḥ śāṃkaraṃ pṛṣṭo dvijā asmi dinaṃ purā | mayā punastu sarveṣāṃ martyādīnāṃ tu kīrtitam

Translation

おお二度生まれの者たちよ、汝らはかつてシャンカラに属する「日」について私に問うた。今や私は、死すべき人間をはじめとして、あらゆる存在の計算をも説き示した。

Word by Word

• भवद्भिः: by you (hon.)
• भवद्भिः: कर्ता (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd), बहुवचनम्; आदरार्थक-प्रयोगः (honorific 'by you')

• शांकरम्: Śaṅkara-related (topic)
• शांकरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शांकर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (object)

• पृष्टः: (I was) asked
• पृष्टः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate participle)
• Type: Adjective
• Root: प्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्तान्त कृदन्तः; पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-भावः (asked)

• द्विजाः: O twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजाः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), बहुवचनम्

• अस्मि: I am
• अस्मि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुषः (1st), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• दिनम्: (one) day
• दिनम्: कालाधिकरण (Time-extent)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक-उपपद (accusative of time)

• पुरा: formerly
• पुरा: कालाधिकरण (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक (formerly/earlier)

• मया: by me
• मया: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुनः: again / further
• पुनः: सम्बन्धसूचक (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरावृत्तिवाचक (again/further)

• तु: indeed/but
• तु: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विशेष/विरोधार्थक

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• मर्त्यादीनाम्: of mortals and others
• मर्त्यादीनाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (of mortals and others)

• तु: indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विशेषार्थक

• कीर्तितम्: has been stated/described
• कीर्तितम्: क्रिया-सम्बद्ध (Predicate participle)
• Type: Adjective
• Root: कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्तान्त कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-भावः (has been described)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas

Visual Art Cues

Scene: A sage-teacher (Sūta) points to a diagrammatic wheel of time: concentric rings labeled for mortals, pitṛs, devas, and Śaṅkara’s measure; brāhmaṇas listen with curiosity and reverence.

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Sūta
• Dvija (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inquiry into Śiva’s order leads to broader understanding of existence, linking human life to divine cosmology.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya setting within Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it references a prior question-and-answer on Śaṅkara’s ‘day’ and related measures.