Adhyaya 258

Verse 1

गालव उवाच । प्रवृत्तायां शैलपुत्र्यां महत्तपसि दारुणे । कन्दर्पेण पराभूतो विचचार महीं हरः

ガーラヴァは言った。「山の娘シャイラプトリー（パールヴァティー）が大いなる苛烈な苦行に入ったとき、カーマ（欲）に打ち負かされたハラ（シヴァ）は地上を遍くさまよった。」

Verse 2

वृक्षच्छायासु तीर्थेषु नदीषु च नदेषु च । जलेन सिंचत्स्ववपुः सर्वत्रापि महेश्वरः

木陰においても、聖なるティールタにおいても、大河にも小川にも、マヘーシュヴァラは至るところで自らの身に水をそそぎ、散水し続けた。

Verse 3

तथापि कामाकुलितो न लेभे शर्म कर्हिचित् । एकदा यमुनां दृष्ट्वा जलकल्लोलमालिनीम्

それでも欲にかき乱され、彼はいついかなる時も安らぎを得なかった。あるとき、さざ波の連なりを花鬘のごとくまとったヤムナー河を目にした。

Verse 4

विगाहितुं मनश्चक्रे तापार्तिं शमयन्निव । कृष्णं बभूव तन्नीरं हरकायाग्निवह्निना

彼は苦しめる熱を鎮めんとするかのように、身を沈めようと心に定めた。ハラ（シヴァ）の身の霊威の火によって、その水は黒く変じた。

Verse 5

साऽपि दिव्यवपुः पूर्वं श्यामा भूत्वा हराद्यतः

彼女もまた—神妙なる姿を具し—まずシャーマー（暗色）となり、ついでハラ（シヴァ）の感応より変化を受けた。

Verse 6

स्तुत्वा नत्वा महेशानमुवाच पुनरेव सा । प्रसादं कुरु देवेश वशगास्मि सदा तव

彼女はマヘーシャーナを讃え、礼拝して、ふたたび申し上げた。「ご加護をお垂れください、 देवेश（神々の主）よ。私は常にあなたの御命に従います。」

Verse 7

ईश्वर उवाच । अस्मिंस्तीर्थवरेपुण्ये यः स्नास्यति नरो भुवि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् १

イーシュヴァラは告げた。「この最勝にして功徳深き聖なるティールタにおいて、地上のいかなる人であれ沐浴するなら、その者の幾千の罪は必ずや消滅する。」

Verse 8

हरतीर्थमिति ख्यातं पुण्यं लोके भविष्यति । इत्युक्त्वा तां प्रणम्याथ तत्रैवांतरधीयत

「それは世に『ハラ・ティールタ』として名高くなり、功徳具わる聖地となろう。」そう告げて彼は彼女に礼拝し、その場にて姿を消した。

Verse 9

तस्यास्तीरे महेशोऽपि कृत्वा रूपं मनोहरम् । कामालयं वाद्यहस्तं कृतपुंड्रं जटाधरम्

その岸辺で、マヘーシャもまた心奪う姿に変じ—欲の思いに住し、手に楽器を携え、額に宗派のティラカを印し、結い固めたジャターの髪を垂らしていた。

Verse 10

स्वेच्छया मुनिगेहेषु दर्शयत्यंगचापलम् । क्वचिद्गायति गीतानि क्वचिन्नृत्यति छन्दतः

みずからの意のままに、牟尼たちの庵において戯れる身のしぐさを示し、ある時は歌をうたい、ある時は拍子に合わせて舞った。

Verse 11

स च क्रुद्ध्यति हसति स्त्रीणां मध्यगतः क्वचित् । एवं विचरतस्तस्य ऋषिपत्न्यः समंततः

またある時は、女たちのただ中を行きつつ怒り、そして笑った。かくしてさまよい歩く彼を、仙人たちの妻らが四方から取り囲んだ。

Verse 12

पत्युः शुश्रूषणं गेहे त्यक्त्वा कार्याण्यपि क्षणात् । तमेव मनसा चक्रुः पतिरूपेण मोहिताः

彼女たちはたちまち家の務めも夫への奉仕も捨て、夫の姿として彼に惑わされ、ただ彼ひとりに心を定めた。

Verse 13

भ्रमंत्यश्चैव हास्यानि चक्रुस्ता अपि योषितः । ततस्तु मुनयो दृष्ट्वा तासां दुःशीलभावनाम्

女たちはさまよい歩きつつ笑い戯れにもふけった。すると牟尼たちは、彼女らの卑しき思いと振る舞いを見て、これを悟った。

Verse 14

चुक्रुधुर्मुनयः सर्वे रूपं तस्य मनोहरम् । गृह्यतां हन्यतामेष कोऽयं दुष्ट उपागतः

すべての聖仙たちは、その姿がいかに麗しくとも憤り、「捕えよ！打ち倒せ！ここへ来たこの悪しき者は誰だ！」と叫んだ。

Verse 15

इति ते गृह्य काष्ठानि यदोपस्थे ययुस्तदा । पलायितः स बहुधा भयात्तेषां महात्मनाम्

そう言って彼らは木の棒を取り、彼に迫った。するとその大徳の聖仙たちを恐れて、彼は幾方にも逃げ去った。

Verse 16

यो जीवकलया विश्वं व्याप्य तिष्ठति देहिनाम् । न ज्ञायते न च ग्राह्यो न भेद्यश्चापि जायते

生命の力の一分をもって宇宙に遍満し、身ある衆生の内に住するその御方は、究め尽くして知られず、捉えられず、貫かれて害されることもない。

Verse 17

न शेकुस्ते यदा सर्वे ग्रहीतुं तं महेश्वरम् । तदा शिवं प्रकुपिता शेपुरित्थं द्विजातयः

皆がそのマヘーシュヴァラを捕らえ得なかったとき、怒りに燃える二度生まれの聖仙たちは、このようにシヴァに呪詛を宣した。

Verse 18

यस्माल्लिंगार्थमागत्य ह्याश्रमांश्चोरवत्कृतम् । परदारापहरणं तल्लिङ्गं पततां भुवि

「リンガのためにここへ来ながら、我らの庵にて盗人のごとく振る舞い、他人の妻を奪ったゆえに、そのリンガよ、大地に落ちよ！」

Verse 19

सद्य एव हि शापं त्वं दुष्टं प्राप्नुहि तापस । एवमुक्ते स शापाग्निर्वज्ररूपधरो महान्

「ただちに、悪しき苦行者よ、この呪詛を受けよ！」そう告げられるや、呪詛の大いなる火が起こり、金剛杵（ヴァジュラ）のごとき雷の形を帯びた。

Verse 20

तल्लिगं धूर्जटेश्छित्त्वा पातयामास भूतले । रुधिरौघपरिव्याप्तो मुमोह भगवान्विभुः

ドゥールジャティ（シヴァ）のリンガを断ち切り、地に投げ落とした。血の奔流に覆われ、遍く力ある主は惑乱に沈んだ。

Verse 21

वेदनार्त्तोज्ज्वलवपुर्महाशापाभिभूतधीः । तं तथा पतितं दृष्ट्वा त आजग्मुर्महर्षयः

痛苦の責めに身は燃え立ち、心は大いなる呪詛に圧されていた。かく倒れた彼を見て、大聖仙たちは急ぎその場へと駆けつけた。

Verse 22

आकाशे सर्वभूतानि त्रेसुर्विश्वं चचाल ह । देवाश्च व्याकुला जाता महाभयमुपागताः

虚空のあらゆる生きとし生けるものが震え、宇宙全体が揺らいだ。神々さえも動揺し、大いなる恐怖にとらわれた。

Verse 23

ज्ञात्वा विप्रा महेशानं पीडिता हृदयेऽभवन् । शुशुचुर्भृशदुःखार्ता दैवं हि बलवत्तरम्

彼がマヘーシャーナであると悟ると、バラモンたちの胸は重く押しつぶされた。激しい悲嘆に打たれて泣き崩れた――まことに、天命（ダイヴァ）はより強き力である。

Verse 24

किं कृतं भगवानेष देवैरपि स सेव्यते । साक्षी सर्वस्य जगतोऽस्माभिर्नैवोपलक्षितः

われらは何をしてしまったのか。神々さえ仕え奉るこの福徳の主は、全世界の証人であるのに、われらはまったくお見分けできなかった。

Verse 25

वयं मूढधियः पापाः परमज्ञानदुर्बलाः । कथमस्माभिर्यस्यात्मा श्रुतश्च न निवेदितः

われらは罪深く、心は迷い、至上の智においても力弱い。聞き知っていながら、どうして彼の真実を告げ奉らなかったのか。

Verse 26

मयेदृशो गृहस्थाय ह्यात्माऽयं न निवेदितः । निर्विकारो निर्विषयो निरीहो निरुपद्रवः

このような家住の我に、この自己は示されなかった。変わることなく、感官の対象を超え、欲なく、乱れなき自己であるのに。

Verse 27

निर्ममो निरहंकारो यः शंभुर्नोपलक्षितः । यस्य लोका इमे सर्वे देहे तिष्ठंति मध्यगाः

執着なく我慢なきそのシャンブ（Śambhu）を、われらは見分け得なかった。彼の身のうちに、これら一切の世界が中軸に据えられて住している。

Verse 28

स एष जगतां स्वामी हरोऽस्माभिर्न वीक्षितः । इत्युक्त्वा ते ह्युपविष्टा यावत्तत्र समागताः

「まことに彼こそ諸世界の主、ハラ（Hara）であるのに、われらは拝し得なかった。」そう言って彼らはその場に座し、他の者たちが集まるまで待った。

Verse 29

तान्दृष्ट्वा सहसा त्रस्तः पुनरेव महेश्वरः । विप्रशापभयान्नष्टस्त्रिपुरारिर्दिवं ययौ

彼らを見て、マヘーシュヴァラはたちまち再び恐れにとらわれた。バラモンの呪詛を畏れて、トリプラの仇は姿を消し、天界へと去った。

Verse 30

सृष्टिस्थिति विनाशानां कर्त्र्यै मात्रे नमोनमः

創造・維持・滅尽をなす母なる御方に、幾度も幾度も礼拝いたします。

Verse 32

सर्वै र्ज्ञाता रसाभिज्ञैर्मधुरास्वाददायिनी । त्वया विश्वमिदं सर्वं बलस्नेहसमन्वितम्

あらゆるラサの識者に、甘美なる味わいを授ける御方として知られ、あなたによってこの全宇宙は遍く満たされ支えられる。そこには力と結びつける慈愛が具わる。

Verse 33

त्वं माता सर्वरुद्राणां वसूनां दुहिता तथा । आदित्यानां स्वसा चैव तुष्टा वांच्छितसिद्धिदा

あなたは一切のルドラの母であり、またヴァスたちの娘でもある。さらにアーディティヤたちの姉でもある。あなたが満悦されるとき、望む成就をことごとく授け給う。

Verse 34

त्वं धृतिस्त्वं तथा पुष्टिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तथा । ऋद्धिः सिद्धिस्तथा लक्ष्मीर्धृतिः कीर्ति स्तथा मतिः

あなたは堅忍であり、また養いである。あなたはスヴァーハーであり、またスヴァダーでもある。あなたは繁栄であり成就である。あなたはラクシュミー—忍耐、名声、そして正しい理解でもある。

Verse 35

कांतिर्लज्जा महामाया श्रद्धा सर्वार्थसाधिनी । त्वया विरहितं किंचिन्नास्ति त्रिभुवनेष्वपि

汝は光輝、慎み、マハーマーヤー、そしてあらゆる尊き目的を成就させる信である。三界において、汝を離れて存在するものは何一つない。

Verse 36

वह्नेस्तृप्तिप्रदात्री च देवादीनाम् च तृप्तिदा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजंगमम्

汝はアグニ（火神）に満足を与え、また諸天と一切の生類にも満足を授ける。汝によってこの全世界は遍満される—不動なるものも動くものも。

Verse 37

पादास्ते वेदाश्चत्वारः समुद्राः स्तनतां ययुः । चंद्रार्कौ लोचने यस्या रोमाग्रेषु च देवताः

汝の御足は四つのヴェーダ、海は汝の乳房となった。月と太陽は母神の眼であり、神々はその毛の先端に宿る。

Verse 38

शृङ्गयोः पर्वताः सर्वे कर्णयोर्वायवस्तथा । नाभौ चैवामृतं देवि पातालानि खुरास्तथा

あらゆる山々は汝の角、諸々の風は汝の耳。汝の臍には、ああデーヴィーよ、不死の甘露アムリタがあり、パーターラの諸界はまた汝の蹄である。

Verse 39

स्कन्धे च भगवान्ब्रह्मा मस्तकस्थः सदाशिवः । हृद्देशे च स्थितो विष्णुः पुच्छाग्रे पन्नगास्तथा

汝の肩には世尊ブラフマーが立ち、汝の頭上にはサダーシヴァが住まう。汝の心の領域にはヴィシュヌが坐し、汝の尾の先にはナーガの蛇族がある。

Verse 40

शकृत्स्था वसवः सर्वे साध्या मूत्रस्थितास्तव । सर्वे यज्ञा ह्यस्थिदेशे किन्नरा गुह्यसंस्थिताः

すべてのヴァス神は汝の糞に宿り、サーディヤたちは汝の尿に安住する。あらゆる祭祀は汝の骨に現れ、キンナラは汝の秘められた部位に住まう。

Verse 41

पितॄणां च गणाः सर्वे पुरःस्था भांति सर्वदा । सर्वे यक्षा भालदेशे किन्नराश्च कपोलयोः

すべての祖霊（ピトリ）の群れは常に汝の前に輝く。すべてのヤクシャは汝の額の領域にあり、キンナラは汝の両頬にある。

Verse 42

सर्वदेवमयी त्वं हि सर्वभूतविवृद्धिदा । सर्वलोकहिता नित्यं मम देहहिता भव

汝はまことに一切の神々を具する御身、あらゆる生類を増益する方。常に諸世界の利益のために在るゆえ、今は我が身にもまた恩恵を垂れたまえ。

Verse 43

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

汝に伏して礼拝す、主たちの女神よ、咎なき御方よ。われ常に汝を供養し、世の苦患を滅する者として汝を讃う。どうか歓喜して、願いを授ける施与者となりたまえ。

Verse 44

विप्रशापाग्निना दग्धं शरीरं मम शोभने । स्वतेजसा पुनः कर्त्तुमर्हस्यमृतसंभवे

麗しき光輝の御方よ、我が身はバラモンの呪詛の火に焼かれたり。不死の源よ、みずからの神なる光明をもって、再びこれを復元したまえ。

Verse 45

इत्युक्त्वा ता परिक्रम्य तस्या देहे लयं गतः । साऽपि गर्भे दधाराथ सुरभिस्तदनन्तरम्

かく語り終えると、彼は彼女のまわりを右繞（プラダクシナ）し、ついに彼女の身の内に溶け入るようにしてラヤ（融滅）へ入った。その後、スラビーはその御方を胎内に宿した。

Verse 46

कालातिक्रमयोगेन सर्वव्याकुलतां ययौ । यस्मिन्प्रनष्टे देवेशे विप्रशापभयावृते

時が過ぎるにつれ、万有はことごとく激しい動揺に沈んだ。婆羅門の呪詛を恐れるあまり、主なる神が姿を消したからである。

Verse 47

देवा महार्तिं प्रययुश्चचाल पृथिवी तथा । चंद्रार्कौ निष्प्रभौ चैव वायुरुच्चण्ड एव च

神々は大いなる苦悩にとらわれ、地もまた震え動いた。月と太陽は光を失い、風は荒れ狂うほどに激しくなった。

Verse 48

समुद्राः क्षोभमग मंस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम

その時、ああ最勝の両生者よ、海はみな騒ぎ立ち、激しく波立って乱れた。

Verse 49

यस्मिञ्जगत्स्थावरजंगमादिकं काले लयं प्राप्य पुनः प्ररोहति । तस्मिन्प्रनष्टे द्विजशापपीडिते जयद्धतप्राय मवर्तत क्षणात्

定めの時に、動くものも動かぬものも含む全世界がその御方のうちに融滅し、また再び芽生える。その主が、婆羅門の呪詛に苦しめられて姿を消したとき、宇宙は刹那にして、すでに滅びゆくかのようであった。

Verse 258

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये हरशापो नामाष्टपंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌より成るサンヒター—において、これは第258章、「ハラシャーパ（ハラの呪詛）」と名づけられ、第六のナガラ・カンダに属し、ハータケーシュヴァラ聖域のマーハートミャ、シェーシャシャーイィの物語、ブラフマーとナーラダの対話、ならびにチャートゥルマーシャの功徳を説く章である。

Verse 311

या त्वं रसमयैर्भावैराप्यायसि भूतलम् । देवानां च तथासंघान्पितॄणामपि वै गणान्

汝は精髄に満ちた生命の徳をもって大地を養い、同じく神々の群れを、さらに祖霊ピトリ（祖先）たちの衆をも養い給う。