Adhyaya 215

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सांप्रतं वद नः सूत श्राद्धकल्पस्य यो विधिः । विस्तरेण महाभाग यथा तच्चाक्षयं भवेत्

仙人たちは言った。「今こそ、スータよ、シュラーダ（祖霊供養）の作法はいかなるものか、我らに語ってください。幸いなる方よ、功徳と果報が尽きぬよう、詳しく説き明かしてください。」

Verse 2

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं श्राद्धं पितृपरायणैः । कीदृशैर्ब्राह्मणैस्तच्च तथा द्रव्यैर्महामते

賢者よ、祖霊（ピトリ）に帰依する者は、いつシュラーダを行うべきでしょうか。また、いかなるブラーフマナを招き、いかなる供物をもって執り行うべきでしょうか、偉大なる知者よ。

Verse 3

सूत उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो मार्कंडेयो महामुनिः । रोहिताश्वेन विप्रेंद्रा हरिश्चन्द्र सुतेन सः

スータは言った。「まさにこの事について、かつて大聖マールカンデーヤは、ブラーフマナの中の最勝者たちよ、ハリシュチャンドラの子ローヒターシュヴァによって問われたのである。」

Verse 4

हरिश्चन्द्रे गते स्वर्गं रोहिताश्वे नृपे स्थिते । तीर्थयात्राप्रसंगेन मार्कण्डो मुनिसत्तमः

ハリシュチャンドラが天界へ赴き、ローヒターシュヴァが王として位を定めたとき、聖地巡礼（ティールタ・ヤートラー）の折に、仙人中第一のマールカンダ（マールカンデーヤ）がそこへ来臨した。

Verse 5

सरय्वाः संगमे पुण्ये स्नानार्थं समुपस्थितः । तत्र स्नात्वा पितॄन्देवान्संतर्प्य विधिपूर्वकम्

彼は沐浴のため、サラユー河の聖なる合流地に到着した。そこで沐浴を終えると、正しい作法に従ってタर्पナを捧げ、祖霊（ピトリ）と諸天（デーヴァ）を満足させた。

Verse 6

प्रविष्टस्तां पुरीं रम्यामयोध्यां सत्यनामिकाम् । रोहिताश्वोऽपि तं श्रुत्वा समायातं मुनीश्वरम् । पदातिः प्रययौ तूर्णं दूरदेशं तु सम्मुखम्

それから彼は、真実の名で名高い麗しき都アヨーディヤーに入った。尊き牟尼の来着を聞いたローヒターシュヴァも、急ぎ足で徒歩のまま少し遠くまで出迎え、面前で会おうとした。

Verse 7

ततः प्रणम्य तं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयेन समन्वि तः

その後、頭を垂れて礼拝し、合掌して立った。やがて謙虚さを備えた、甘美な言葉を口にした。

Verse 8

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं मुने । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं संप्राप्तः परमां गतिम् । यत्ते पादरजोभिर्मे मूर्द्धजा विमलीकृताः

ようこそ、牟尼の中の最勝者よ。重ねて、まことにようこそ、聖仙よ。私は幸いであり、功徳に満ち、最高の善に到った。あなたの御足の塵が、我が頭を清めてくださったからである。

Verse 9

एवमुक्त्वा गृहीत्वा तं स्वहस्तालंबनं तदा । ययौ तत्र सभास्थानं बृहत्सिंहासनाश्रयम्

こう言い終えると、その時彼は自らの手で相手の手を取り、支えとして導いた。そして大いなる玉座の備わる सभा（集会の間）へと進んだ。

Verse 10

सिंहासने निवेश्याथ तं मुनिं पार्थिवोत्तमः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

王の中の最勝者はその牟尼を獅子座（王座）にお座らせ、自らは地に坐して合掌し、恭敬のうちに静かにとどまった。

Verse 11

ततः प्रोवाच मधुरं विनयावनतः स्थितः । निःस्पृहस्यापि विप्रेंद्र कि वाऽगमनकारणम्

ついで王は謙遜して身をかがめ、やさしく言った。「おお、婆羅門の中の最勝よ。欲を離れたあなたが、いかなる理由でお越しになったのですか。」

Verse 12

तद्ब्रवीहि यथातथ्यं करोमि तव सांप्रतम् । अदेयमपि दास्यामि गृहायातस्य ते विभो

ゆえに、ありのままの真実をお告げください。私はただちに仰せのとおりにいたします。おお大いなる御方、あなたが我が家にお越しくださったのですから、常には与えぬものさえもお授けいたしましょう。

Verse 13

मार्कंडेय उवाच । तीर्थयात्राप्रसंगेन वयमत्र समागताः । सरय्वाः संगमे पुण्ये कल्ये यास्याम्यहे पुनः

マールカンデーヤは言った。「聖地巡礼（ティールタ・ヤートラー）の折に、我らはここに集いました。次の吉日には、サラユー河の聖なる合流の地へ再び参りましょう。」

Verse 14

निःस्पृहैरपि द्रष्टव्या धर्मवन्तो द्विजोत्तमाः । ततः प्रोक्तं पुराण ज्ञैर्ब्राह्मणैः शास्त्रदृष्टिभिः

欲を離れた者であっても、法に住する最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）を求め、拝して見るべきである。かくして、プラーナに通じ、シャーストラの眼をもつ婆羅門たちが宣言した。

Verse 15

धर्मवन्तं नृपं दृष्ट्वा लिंगं स्वायंभुवं तथा । नदीं सागरगां चैव मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

法にかなう王を拝し、また自ずから顕れたスヴァヤンブーのリンガを拝し、さらに大海へ注ぐ河を見れば、日々生じる罪より解き放たれる。

Verse 16

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे पृच्छां स मुनिसत्तमः । तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं पुरःस्थं विनयान्वितम्

かく語り終えると、最勝の牟尼は問いを起こした。彼は、謙虚さを備えて前に立つ「王たちの中の虎」を見たのである。

Verse 17

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् । कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं धनम्

「汝のヴェーダは実りを得ているか。汝の聞学（シュルタ）は実りあるか。汝の妻と家の営みは実りあるか。汝の財は実りあるか。」

Verse 18

रोहिताश्व उवाच । कथं स्युः सफला वेदाः कथं स्यात्सफलं श्रुतम् । कथं स्युः सफला दाराः कथं स्यात्सफलं धनम्

ローヒターシュヴァは言った。「ヴェーダはいかにして実りを得るのか。学びはいかにして実りを得るのか。家住の生活はいかにして実りを得るのか。財はいかにして実りを得るのか。」

Verse 19

मार्कंडेय उवाच । अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् । रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

マールカンデーヤは言った。「ヴェーダはアグニホートラ（火供）に結実するとき実りを得る。聞学は、善き品性と正しい行いに結ぶとき実りを得る。家住の生活は、愛とふさわしい子孫において実りを得る。財は、正しく享受され、また布施として施されるとき実りを得る。」

Verse 20

एवं ज्ञात्वा महाराज नान्यथा कर्तुमर्हसि

かく知ったならば、大王よ、他のように行ってはならぬ。

Verse 21

चत्वार्येतानि कृत्यानि मयोक्तानि च तानि ते । यथा तानि प्रकृत्यानि लोकद्वयमभीप्सता

この四つの務めを、わたしは汝に説き示した—この世と彼の世の両方の安寧を願う者は、それらを己の本性のごとく実践すべきである。

Verse 22

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे कथाश्चित्राश्च तत्पुरः । राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां विशेषतः

かく語り終えると、彼はその場で数多の妙なる物語を語った—とりわけ王仙（ラージャリシ）に関する古伝、そして殊に天仙（デーヴァリシ）の伝承を。

Verse 23

ततः कथावसाने च कस्मिंश्चिद्द्विजसत्तमाः । पप्रच्छ तं मुनिश्रेष्ठं रोहिताश्वो महीपतिः

やがて物語が終わると、ああ二度生まれの最勝者よ、ローヒターシュヴァ王はその最上の牟尼に問いかけた。

Verse 24

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि श्राद्धकल्पमहं यतः । दृश्यंते बहवो भेदा द्विजानां श्राद्धकर्मणि

おお尊き御方よ、私はシュラーダ（śrāddha）の正しい作法をお聞きしたい。二度生まれの者たちの間では、シュラーダの儀礼に多くの異同が見られるからである。

Verse 25

मार्कंडेय उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम । श्राद्धस्य बहवो भेदाः शाखाभेदैर्व्यवस्थिताः

マールカンデーヤは言った。「まことにそのとおりである、幸いなる者よ、王の中の最上よ。汝が我に問うたのは正しい。シュラーダ（śrāddha）の儀礼には多くの形があり、ヴェーダの諸シャーカー（śākhā）の相違に従って定められている。」

Verse 26

तस्मात्ते निर्णयं वच्मि भर्तृयज्ञेन यत्पुरा । आनर्त्ताधिपतेः प्रोक्तं सम्यक्छ्राद्धस्य लक्षणम्

ゆえに、汝に定まった結論を語ろう――正しいシュラーダ（śrāddha）の相（しるし）を。これは昔、バルトリヤジュニャ（Bhartṛyajña）がアーナルタ（Ānarta）の主に説いたものである。

Verse 27

भर्तृयज्ञं सुखासीनं निजाश्रमपदे नृपः । आनर्ताधिपतिर्गत्वा प्रणिपत्य ततोऽब्रवीत्

アーナルタの王は、自らの庵にて安らかに座すバルトリヤジュニャのもとへ赴いた。伏して礼拝し、そして言葉を述べた。

Verse 28

आनर्त उवाच । सांप्रतं वद मे ब्रह्मञ्छ्राद्धकल्पं पित्रीप्सितम् । येन मे तुष्टिमायांति पितरः श्राद्धतर्पिताः

アーナルタは言った。「今ここに語ってください、婆羅門よ。祖霊ピトリ（Pitṛs）が望むシュラーダ（śrāddha）の作法を。シュラーダの供物によって満たされ、我が祖先が安らぎの満足に至るために。」

Verse 29

कः कालो विहितः श्राद्धे कानि द्रव्याणि मे वद । श्राद्धार्हाणि तथान्यानि मेध्यानि द्वि जसत्तम । यानि योज्यानि वांछद्भिः पितृणां तृप्तिमुत्तमाम्

シュラーダ（śrāddha）にはいかなる時が定められているのですか。用いるべき品々をお告げください――シュラーダにふさわしいもの、また他の清浄なる供物（medhya）をも、二度生まれの最勝者よ。これらによって、願う者が祖霊ピトリ（Pitṛs）の最高の満足を得られるように。

Verse 30

कीदृशा ब्राह्मणा ब्रह्मञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः । कीदृशा वर्जनीयाश्च सर्वं मे विस्तराद्वद

おお婆羅門よ、いかなるバラモンがシュラーダ（śrāddha）を受けるにふさわしいと説かれるのか。いかなる者を避けるべきか。すべてを詳しく語ってください。

Verse 31

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि श्राद्धकल्पमनुत्तमम् । यं श्रुत्वाऽपि महाराज लभेच्छ्राद्धफलं नरः

バルトリヤジュニャは言った。「われは汝に、比類なきシュラーダ（śrāddha）の作法を宣べよう。大王よ、ただそれを聞くだけで、人はシュラーダの果報を得る。」

Verse 32

श्राद्धमिदुक्षयेऽवश्यं सदा कार्यं विपश्चिता । यदि ज्येष्ठतमः सर्गः सन्तानं च तथा नृप

月の尽きる時（新月の日）には、賢者は必ず常にシュラーダ（śrāddha）を修すべきである。大王よ、これは家系と子孫のための最上の定めである。

Verse 33

शीतार्ता यद्वदिच्छंति वह्निं प्रावरणानि च । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्सामाश्चन्द्रसंक्षयम्

寒さに苦しむ者が火と覆いを求めるように、飢えと疲れで衰えた祖霊ピトリ（Pitṛs）もまた、月の闇（新月の時）を求める。

Verse 34

दरिद्रोपहता यद्वद्धनं वांछंति मानवाः । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्क्षामाश्चन्द्रसं क्षयम्

貧しさに打たれた人々が財を切に望むように、飢えと欠乏により衰えた祖霊ピトリ（Pitṛs）もまた、月の尽きる時（新月の機会）を切望する。

Verse 35

यथा वृष्टिं प्रवांछन्ति कर्षुकाः सस्यवृद्धये । तथात्मप्रीतये तेऽपि प्रवांछन्तींदुसंक्षयम्

農夫が作物の成長のために雨を切に願うように、同じくピトリ（祖霊）も自らの満足のため、供養の正しい時として月の欠け尽くす時—アマーヴァーシャー（新月日）—を望む。

Verse 36

यथोषश्चक्रवाक्यश्च वांछन्ति रवि दर्शनम् । पितरस्तद्वदिच्छंति श्राद्धं दर्शसमुद्भवम्

暁とチャクラヴァーカ鳥が太陽の姿を望むように、ピトリもまた、ダールシャ（新月の行）に結びつくシュラーダ（Śrāddha）を同じく願い求める。

Verse 37

जलेनापि च यः श्राद्धं शाकेनापि करोति वाः । दर्शस्य पितरस्तृप्तिं यांति पापं प्रण श्यति

たとえ水だけで、あるいは素朴な青菜だけでシュラーダを行っても、ダールシャ（新月日）においてはピトリが満たされ、罪は滅び去る。

Verse 38

अमावास्यादिने प्राप्ते गृहद्वारं समाश्रिता । वायुभूताः प्रवांछन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम् । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासास माकुलाः

アマーヴァーシャーの日が来ると、風のように微妙なるピトリの群れは人々の家の戸口に立ち、シュラーダを切に望む。彼らは太陽が沈むまでそこに留まり、飢えと渇きに乱れ苦しむ。

Verse 39

ततश्चास्तं गते भानौ निराशा दुःखसंयुताः । निःश्वस्य सुचिरं यांति गर्हयंति स्ववंशजम्

そして太陽が没すると、彼らは望みを失い悲しみを負って去る。長く深く嘆息しつつ遠くへ赴き、己が子孫の不行き届きを責める。

Verse 40

आनर्त उवाच । किमर्थं क्रियते श्राद्धममावास्यादिने द्विज । विशेषेण ममाचक्ष्य विस्तरेण यथातथम्

アーナルタは言った。「おお、ブラーフマナよ。なぜ新月の日（アマーヴァーシャー）にシュラーダ（Śrāddha）が行われるのですか。とりわけ私に、順序正しく、余すところなく詳しく説き明かしてください。」

Verse 41

मृताश्च पुरुषा विप्र स्वकर्मजनितां गतिम् । गच्छन्ति ते कथं तस्य सुतस्याश्रयमाययुः

また、おおブラーフマナよ。亡き者は自らの業によって生じた行き先へ赴くというのに、どうして彼らは子（その子が行う儀礼）という支えに依り頼むことになるのですか。

Verse 42

एष नः संशयो विप्र सुमहान्हृदि संस्थितः

おおブラーフマナよ。この非常に大きな疑いが起こり、我らの心に宿っております。

Verse 43

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्त्वया व्याहृतं वचः । स्वकर्मार्हां गतिं यांति मृताः सर्वत्र मानवाः

バルトリヤジュニャは言った。「高貴なる方よ、あなたの言葉は真実です。人はどこにあっても、死すれば自らの業にふさわしい生存の道（行き先）を得るのです。」

Verse 44

परं यथा समायांति वंशजस्याश्रयं प्रति । तथा तेऽहं प्रव क्ष्यामि न तथा संशयो भवेत्

しかし、いかにして彼らが子孫の支えに依り頼むに至るのか、それを私はあなたに説き明かしましょう。そうすれば疑いは残りません。

Verse 45

मृता यांति तथा राजन्येऽत्र केचिन्महीतले । ते जायंते न मर्त्येऽत्र यावद्वंशस्य संस्थितिः

王よ、この地上で死ぬ者のうち幾人かはその境地に至り、その一族の系譜が存続するかぎり、この人間界の凡夫として再び生まれることはない。

Verse 46

परं शुभात्मका ये च ते तिष्ठंति सुरालये । पापात्मानो नरा ये च वैवस्वतनिवासिनः

さらに、吉祥なる性を具えた者は神々の宮殿に住し、罪深き人はヴァイヴァスヴァタ（ヤマ）の国土の住人となる。

Verse 47

अन्यदेहं समाश्रित्य भुंजानाः कर्मणः फलम् । शुभं वा यदि वा पापं स्वयं विहितमात्मनः

別の身を受けて、彼らは自ら為した業の果—善であれ悪であれ—を受け味わう。

Verse 48

यमलोके स्थितानां हि स्वर्गस्थानामपि क्षुधा । पिपासा च तथा राजंस्तेषां संजायतेऽधिका

ヤマの世界にある者たちには、また天界に住する者たちにさえ、飢えと渇きが起こる。王よ、それは彼らにとっていよいよ激しくなる。

Verse 49

यावन्नरत्रयं राजन्मातृतः पितृतस्तथा । तेषां च परतो ये च ते स्वकर्म शुभाशुभम् । भुंजते क्षुत्पिपासा च न तेषां जायते क्व् चित्

王よ、母方においても父方においても「三人」が支えとして存続するかぎり、またその後に連なる者たちも、自らの業の善悪を受けるが、飢えと渇きはどこにも彼らに起こらない。

Verse 50

तत्रापि पतनं तस्मात्स्थानाद्भवति भूमिप । वंशोच्छेदान्पुनः सर्वे निपतंति महीतले । त्रुटद्रज्जुनिबद्धं हि भांडं यद्वन्निराश्रयम्

その境地からでさえ、その位より堕ちることがある、ああ大地の守護者よ。血統が断たれると、皆ふたたび地上の界へ落ちる—切れた綱に結ばれていた器が支えを失うように。

Verse 51

एतस्मात्कारणाद्यत्नः सन्तानाय विचक्षणैः । प्रकर्तव्यो मनुष्येंद्र वंशस्य स्थितये सदा

このゆえに、人々の主よ、賢者は常に子孫のために真摯に努め、血統がいつまでも揺るがず存続するようにすべきである。

Verse 52

अपि द्वादशधा राजन्नौरसादिसमु द्भवाः । तेषामेकतमोऽप्यत्र न दैवाज्जायते सुतः

王よ、たとえ子が十二種のあり方—まず実子（アウラサ）—によって生ずると説かれても、ここでは天命（ダイヴァ）だけで得られる子は一人としていない。

Verse 53

पितॄणां गुप्तये तेन स्थाप्योऽश्वत्थः समाधिना । पुत्रवत्परिपाल्यश्च निर्विशेषं नराधिप

ゆえに、ピトリ（祖霊）を守り安んずるため、専心の決意をもってアシュヴァッタ（聖なる菩提樹）を建立せよ。人々の王よ、わが子のごとく分け隔てなく養い護るべし。

Verse 54

यावत्संधारयेद्भूमिस्तमश्वत्थं नराधिप । कृतोद्वाहं समं शम्या तावद्वंशोऽपि तिष्ठति

王よ、大地がそのアシュヴァッタを支え保つかぎり、血統もまた存続する—正しい儀礼と堅固な基礎によってしかと据えられたかのように。

Verse 55

अश्वत्थजनका मर्त्या निपत्य जगती तले । पापामुक्ताः समायांति योनिं श्रेष्ठां शुभान्विताः

地上に聖なるアシュヴァッタ樹を植える定命の者は、罪から解放され、吉祥で優れた生まれ変わりを得る。

Verse 56

एतस्मात्कारणादन्नं नित्यं देयं तथोदकम् । समुद्दिश्य पितॄन्राजन्यतस्ते तन्मयाः स्मृताः

王よ、それゆえに、祖霊（ピトリ）に捧げるために毎日食物と水を与えるべきである。彼らはその供物によって支えられているとされるからである。

Verse 57

अदत्त्वा सलिलं सस्यं पितॄणां यो नराधिप । स्वयमश्नाति वा तोयं पिवेत्स स्यात्पितृद्रुहः । स्वर्गेऽपि च न ते तोयं लभंते नान्नमेव च

王よ、祖霊に水と食物を捧げずに自ら飲食する者は、祖先への裏切り者となる。そのような者は天国においてさえ、水も食物も得られない。

Verse 58

न दत्तं वंशजैर्मर्त्यैश्चेद्व्यथां यांति दारुणाम् । क्षुत्पिपासासमुद्भूतां तस्मात्संतर्पयेत्पितॄन्

もし定命の子孫によって供物が捧げられなければ、祖霊たちは飢えと渇きによる恐ろしい苦しみに陥る。それゆえ、祖先を満足させるべきである。

Verse 59

नित्यं शक्त्या नरो राजन्पयोऽन्नैश्च पृथग्विधैः । तथान्यैर्वस्त्रनैवेद्यैः पुष्पगन्धानुलेपनैः

王よ、人は自らの能力に応じて、毎日、牛乳や様々な種類の食物、さらには衣服、供物、花、香、塗香をもって祖霊を敬うべきである。

Verse 60

पितृमेधादिभिः पुण्यैः श्राद्धैरुच्चावचैरपि । तर्पितास्ते प्रयच्छंति कामानिष्टान्हृदि स्थितान् । त्रिवर्गं च महाराज पितरः श्राद्धतर्पिताः

ピトリ（祖霊）が、ピトリ・メーダをはじめとする功徳ある儀礼、また簡素であれ荘厳であれ種々のシュラーダによって満たされるとき、彼らは心に宿る望みを授ける。大王よ、シュラーダにより歓喜した祖先は、さらに三つの人生目的（トリヴァルガ）—ダルマ、アルタ、カーマ—をも与える。

Verse 61

तर्पयंति न ये पापाः स्वपितॄन्नित्यशो नृप । पशवस्ते सदा ज्ञेया द्विपदाः शृंगवर्जिताः

王よ、日々みずからの祖霊にタルパナを捧げて満足させない罪ある者どもは、常に獣と見なされるべきである――二本の足を持ちながら角を欠く生きものとして。

Verse 215

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धावश्यकताकारणवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌の集成—第六巻ナ―ガラ・カーンダ、聖なるハータケーシュヴァラ地方の讃嘆における、シュラーダ儀礼の部、「シュラーダの必須たる所以の叙述」と題する第二百十五章は、ここに終わる。