Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10
Devanagari script
मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः
Transliteration
mṛkaṇḍa uvāca | kasmāttvaṃ vipraśārdūla vīkṣyemaṃ mama dārakam | suciraṃ vismayāviṣṭastato'bhūḥ sasmitānanaḥ
Translation
ムリカṇḍુは言った。「おお、婆羅門の中の虎よ。わが子この幼子を見て、なぜ久しく驚嘆に沈み、その後ほほえみの面となったのか。」
Word by Word
मृकण्डःMṛkaṇḍa
मृकण्डः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृकण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
कस्मात्why/from what reason
कस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (हेतौ), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक (from what cause/why)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विप्रशार्दूलO tiger among Brahmins
विप्रशार्दूल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र + शार्दूल (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (विप्रः शार्दूल इव)
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवीक्ष् (धातु) + ल्यप्
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund)
इमम्this
इमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
दारकम्child/son
दारकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सुचिरम्for a long time
सुचिरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; कालवाचक (for a long time)
विस्मयाविष्टःovercome by wonder
विस्मयाविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मय + आविष्ट (आ-विश् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः तृतीया-तत्पुरुष (विस्मयेन आविष्टः)
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (then/thereupon)
अभूःyou became/were
अभूः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन
सस्मिताननः(you) with a smiling face
सस्मिताननः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + स्मित + आनन (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्मितम् आननं यस्य)
Speaker
Mṛkaṇḍu
Visual Art Cues
Scene: Mṛkaṇḍu addresses the brāhmaṇa respectfully (‘vipraśārdūla’), gesturing toward the child; the wise man’s smile lingers, suggesting a concealed insight about the child’s fate.
Characters & Entities
M
MṛkaṇḍuV
vipraśārdūla (learned brāhmaṇa)C
child (dāraka)FAQs
Dharma includes honest inquiry—seeking reasons from the learned before acting.
The broader chapter belongs to the Tīrthamāhātmya of the Nāgarakhaṇḍa; this verse itself does not name a particular tīrtha.
No ritual is prescribed here; it introduces the cause for the brāhmaṇa’s reaction.