Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 208

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye gautameśvarāhilyeśvara śatānandeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭottaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

かくして、『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』の「エーカーシーティサーハスリー・サンヒター」に収められた第六「ナーガラ・カンダ」中、「ハーṭケーシュヴァラ聖域功徳（マーஹात्म्य）」における「ガウタメーシュヴァラ、アヒリイェーシュヴァラ、シャターナンデーシュヴァラの大功徳の叙述」と名づけられた第208章はここに終わる。

Word by Word

• इति: thus
• इति: Avyaya (Discourse marker/उपसंहार)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उपसंहारसूचक अव्यय (quotative/end marker)

• श्री-स्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्री-स्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारयः (महत् पुराणम्)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; द्विगुसमासः (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘नागरखण्डे’ इति विशेषणम्

• नागरखण्डे: in the Nāgarakhaṇḍa
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागरखण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred region
• हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (हाटकेश्वरक्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• गौतमेश्वर-अहिल्येश्वर-शतानन्देश्वर-माहात्म्य-वर्णनम्: the narration of the greatness of Gautameśvara, Ahilyeśvara, and Śatānandeśvara
• गौतमेश्वर-अहिल्येश्वर-शतानन्देश्वर-माहात्म्य-वर्णनम्: Karta/Title (Heading/शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: गौतमेश्वर (प्रातिपदिक) + अहिल्येश्वर (प्रातिपदिक) + शतानन्देश्वर (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—(गौतमेश्वर-अहिल्येश्वर-शतानन्देश्वर) इति द्वन्द्वः, ततः षष्ठी-तत्पुरुषः (…माहात्म्यस्य वर्णनम्)

• नाम: named/called
• नाम: Avyaya (Naming marker/नाम)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable indicating ‘called’)

• अष्टोत्तर-द्विशततमः: the two-hundred-and-eighth
• अष्टोत्तर-द्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टोत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशततम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (अष्टोत्तरं द्विशतं यस्य) = 208th; ‘अध्यायः’ इति विशेषणम्

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta/Title (Heading/शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Colophon / redactional closure (not a dialogue speaker)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Gautameśvara–Ahilyeśvara–Śatānandeśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-ending scene: scribes and reciters conclude the adhyāya; in the background, three sanctums or three liṅgas symbolically represent Gautameśvara, Ahilyeśvara, and Śatānandeśvara within Hāṭakeśvara-kṣetra.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Ekāśītisāhasrī Saṃhitā
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Gautameśvara
• Ahilyeśvara
• Śatānandeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It formally seals the māhātmya section, emphasizing that the chapter’s focus is the glory of three Śaiva manifestations tied to a sacred kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the Gautameśvara, Ahilyeśvara, and Śatānandeśvara māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a colophon giving bibliographic and structural information.