Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

Transliteration

yasmācchakra pāpakarma kṛtamīdṛgvigarhitam | bhāryā me dūṣitā sādhvī tasmādavṛṣaṇo bhava

Translation

「釈迦よ、かくも罪深く忌むべき業をなし、我が貞淑なる妻を汚したゆえに、汝は睾丸なき者となれ。」

Word by Word

• यस्मात्: because (of which), since
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेतु/कारणार्थे ‘because/from which’

• शक्र: O Śakra (Indra)
• शक्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• पापकर्म: sinful act
• पापकर्म: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप-कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कृतम् इत्यस्य कर्मरूपेण (accusative sense)

• कृतम्: done, committed
• कृतम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, पापकर्म इत्यस्य विशेषण

• ईदृक्: such
• ईदृक्: Karman-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश्/ईदृक् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘such’ (विगर्हितम् इत्यस्य विशेषण)

• विगर्हितम्: blameworthy, censured
• विगर्हितम्: Karman-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-गर्ह् (उपसर्ग वि + √गर्ह् धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘censured’

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• दूषिता: defiled, corrupted
• दूषिता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √दूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• साध्वी: chaste, virtuous
• साध्वी: Karta-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भार्या इत्यस्य विशेषण

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Result marker
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे ‘therefore/from that’

• अवृषणः: without testicles, emasculated
• अवृषणः: Karta-viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ-वृषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थक उपसर्ग ‘without testicles’

• भव: become
• भव: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Gautama Ṛṣi

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: Gautama pronounces the curse directly at Śakra: the words strike like a thunderbolt reversed; Indra’s divine pride collapses into shame.

Characters & Entities

• Gautama
• Śakra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power and status do not exempt anyone from dharma; transgression against purity and marital order brings humiliating karmic consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context is broader in the chapter; this particular verse focuses on the moral event (the curse) rather than naming a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed here; it is a juridical-moral pronouncement within the narrative.