Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

स्वयं दृष्ट्वैव वृत्तांतं कर्तव्यं यत्क्षमं ततः । नात्रास्य वचनादद्य स्थातव्यं तत्र गम्यताम्

Transliteration

svayaṃ dṛṣṭvaiva vṛttāṃtaṃ kartavyaṃ yatkṣamaṃ tataḥ | nātrāsya vacanādadya sthātavyaṃ tatra gamyatām

Translation

「自らの目で一切の次第を見届けてから、相応しいことをなそう。今日は彼の言葉に頼ってここに留まるべきではない。あそこへ行こう。」

Word by Word

• स्वयम्: oneself, personally
• स्वयम्: Adverbial (कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वकर्तृवाचक-अव्यय (oneself)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• एव: indeed, only
• एव: Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• वृत्तान्तम्: the account, the matter
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative) एकवचन

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त विधिलिङ्गार्थक (gerundive: ought to be done); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विधेय

• यत्: whatever
• यत्: Connector (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• क्षमम्: proper, feasible
• क्षमम्: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘यत्’/‘कर्तव्यम्’ सापेक्ष

• ततः: then
• ततः: Adverbial (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अनन्तरवाचक-अव्यय (then, thereafter)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अत्र: here
• अत्र: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• अस्य: of this (person)
• अस्य: Shashthi-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (Genitive) एकवचन

• वचनात्: from (his) word, on (his) say-so
• वचनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative) एकवचन; हेत्वर्थ/अपादान (because of/from the word)

• अद्य: today, now
• अद्य: Adverbial (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today/now)

• स्थातव्यम्: to be stayed, to be remained
• स्थातव्यम्: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थातव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; निषेधेन सह (ought not to be stayed)

• तत्र: there
• तत्र: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• गम्यताम्: let (us/one) go
• गम्यताम्: Kriya (Injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); प्रथमपुरुष; एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative: let it be gone/let one go)

Speaker

Sāvitrī (imperative counsel; continuation of the same exchange)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A calm but firm instruction: see the situation directly, then do what is proper; do not stay here relying on his words—go now.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper action should be grounded in direct understanding; dharma is strengthened by clarity, not by dependence on questionable reports.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.