Adhyaya 183

Verse 1

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

スータは語った。「第二の日が来たとき――ヤジュニャ（祭祀）の作法が進むうちに――そこはドヴァーダシー（第十二日）となった。聞け、最上のバラモンたちよ。諸神すべてに関わる、きわめて驚異の出来事を。」

Verse 2

मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्

祭祀ヤジュニャの作業が、ヴェーダに通じた祭官（リトヴィジュ）によって始められたとき、いたずら好きの若いブラフマチャーリンが、水蛇を手に取った。

Verse 3

प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्

彼は祭会の座に入り、笑いながらその蛇を一人のバラモンの近くへ投げつけた。その行いは恐怖を招き、あらゆる苦しみの種となった。

Verse 4

ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि

するとドゥṇḍુભは、祭会に座してヤジュニャの作業に没頭するバラモンたちの間を、あちらこちらへと慌ただしく走り回った。

Verse 5

अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः

ああ、嘆かわしい。長き祭会のさなか、ホートリ（hotṛ）が定められた持ち場に立っていると、その蛇は四方から彼の身体をぐるりと巻きついた。

Verse 6

न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः

彼は贖罪の儀（プラーヤシュチッタ）を思って恐れ、己の座から一歩も動かなかった。そこでも一言も発せず、眼差しを目前の祭儀に据えたままであった。

Verse 7

हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया

その間、二度生まれの者（ドヴィジャ）たちのあいだに大きな叫びが起こった。婆羅門たちの集会では、その蛇が毒をたっぷり含むのではと恐れられた。

Verse 9

हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि

彼が蛇に巻きつかれているのを見て、大きなどよめきが起こった。彼の息子は—心をよく制した者—祭儀においてマイトラーヴァルナ（Maitrāvaruṇa）祭官の務めに就いていた。

Verse 10

यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्

「罪ある者よ、邪心の者よ。おまえは聖なる集会に蛇を投げ入れた。ゆえに、我が言葉により疑いなく、ただちに蛇となれ！」

Verse 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

少年は言った。「戯れに、この水蛇をここで放しただけです。あなたの父上を狙ったのではありません。なのに、なぜ私を呪うのですか、婆羅門よ。」

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत

そのとき蛇は自らの身を捨てて他所へ去り、罪を犯した者もまた蛇となる境遇に堕した。

Verse 13

सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः

その少年もまた—サナータナの子—蛇となり、苦悩と悲嘆に沈みつつ、バラモンたちに取り囲まれて立っていた。

Verse 14

अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः

それから彼はブリグのもとへ赴き、涙に乱れた眼で、前にひれ伏して、詰まる声で言葉を述べた。

Verse 15

सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना

「私はサナータナの子、そしてパラメーシュティンの孫です。しかるに、あなたの御子にして大徳チヤヴァナより呪詛を受けました。」

Verse 16

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

「私は無罪です、ああバラモンの最勝者よ。ゆえにこの呪いからお守りください。」それを聞くと、慈悲に動かされたブリグ自らがチヤヴァナに語りかけた。

Verse 17

अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः

ブリグは言った。「わが子よ、この若きブラフマチャーリンを汝が呪ったのは不当であった。毒に膨れた蛇でさえ、我を襲う力はない。」

Verse 19

किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः

「ましてこの水蛇は—毒もなく、ただの縄のようなもの—何ができようか。この蛇の姿は、あの二度生まれし者が我を狙って放ったのではない。ゆえに、二生の者よ、速やかに彼を呪いの解放へ導け。」

Verse 20

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्

その言葉を聞くと、ピターマハ（大祖父）自らがそこへ来て、蛇の姿を帯びたその孫のいる場所に立った。

Verse 21

प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम

彼は言った。「わが子よ、いかなる形であれ悲しみに沈んではならぬ。汝は蛇の身に至ったのだから、ここで我が言葉を聞け。」

Verse 22

पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले

「かつて我は、ナーガたちの第九の系統を生み出さんと欲し、かく定めた。汝の側よりそれは地上に起こり、正しき境界と秩序をもって स्थापितされるであろう。」

Verse 23

मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले

彼は真言と薬法を備えた人々に害をなさず、全地にわたり至上の崇敬を得るであろう。

Verse 24

अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा

ここにはハータケーシュヴァラと呼ばれる聖域に、まことに麗しい聖水がある。わが子よ、汝は常にそこに住まうべし。

Verse 25

तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति

そこに留まり苦行に励む汝に、ナーガのカルコータカは自らの徳ある乙女を授けよう。その結びより子孫、すなわち一つの系譜が生ずる。

Verse 26

नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने

この地上において、正法のしかるべき規範に立てられた第九の系譜は、シュラーヴァナ月の黒分（暗半月）に第五日が到来するとき、定められた時節に至る。

Verse 27

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

第九の系譜は地上において至上の栄誉を得る。今日よりその水は「ナーガ・ティールタ（Nāga-tīrtha）」と記憶される。

Verse 28

ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने

それは地上において、あらゆる罪を滅する霊地として名高くなる。パンチャミーの日が来たとき、ここで沐浴する者はその浄化の功徳を得る。

Verse 29

न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति

彼らには一年のあいだ、蛇から生じる恐れがない。また毒に苦しむいかなる人も、そこで沐浴するならば……

Verse 31

करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी

彼女もまた、果実を手に捧げ持ち、真実のバクティをもってそこで沐浴するなら、たとえ不妊の女であっても、たちまち善き息子に恵まれる。

Verse 32

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः

スータは言った。「そのように、顕れざる起源をもつブラフマーが語っているとき、そこに営まれるヤジュニャへ招かれた他のナーガたちが到来した。」

Verse 33

वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च

ヴァースキとタクシャカ、プンダリーカとクリショーダラ。ナーガのカンバラとアシュヴァタラ、さらにシェーシャとカーリヤもまた。

Verse 34

ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह

彼らは礼拝してから、神なる祖父ピターマハ（梵天）に高らかに申し上げた。「御命令により、われらはこここの供犠（ヤジュニャ）に参りました。おお、尊き曾祖よ。」

Verse 35

साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः

助けのために、その御教示をお授けください、尊き曾祖よ。そうすれば、ナーガの王権に安住しつつ、われらは速やかに務めを果たせましょう。

Verse 36

ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत

梵天は告げた。「おお大いなる蛇たちよ、そなたらの助力は我らのためである。彼と共に速やかに赴き、ナーガ王と並んで守護に立て。」

Verse 37

नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः

「その後、そこに集まった者は皆、ナーガティールタに駐して留まれ。」

Verse 38

यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्

「邪なる意図に身を寄せ、我が供犠を妨げんとしてここに来る者がいれば、ただちにこれを制し、厳重に警護して防げ。」

Verse 39

राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्

それがラाक्षサであれ、ピシャーチャであれ、ブータであれ、あるいは人間であっても――おおナーガたちよ、汝らの最上の務めは、我がヤジュニャ（聖なる祭祀）を守護することなり。

Verse 40

तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ

また同様に、バードラパダ月が到来し、暗半月（クリシュナ・パクシャ）の第五日には、その地において汝らもまた供養を受けるであろう。

Verse 41

सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः

スータは語った。「然り」と言って、彼らはピターマハ（梵天ブラフマー）に礼拝し、サナータナの子らを伴ってナーガティールタに帰依した。

Verse 42

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

その時より、その聖なる渡しは「ナーガティールタ」と称えられ、そこで沐浴する信心深き者たちに、望む功徳と恩寵を授ける所となった。

Verse 43

यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्

そこにて一度でも信心をもって沐浴する者は――蛇より生ずる恐れがその身に起こらず、その家系においてさえ生じない。

Verse 44

तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्

その地において、善き人々とともに、二度生まれの者（婆羅門）に甘美な食を施し、ついでサナータナを先頭とするナーガの主たちを礼拝すべきである。

Verse 45

सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्

七生のあいだ、その者は苦境に陥らない。とりわけ、ブータ・プレータ・ピシャーチャ・シャーキニーらによる悩ましはなく、災厄なく、病なく、心の苦悩なく、敵を恐れることもない。

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते

おお、二度生まれの最勝者たちよ。この讃嘆が読誦されるのを信愛をもって聴く者は、その者もまた一年のあいだ蛇に悩まされない。

Verse 47

सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति

蛇に噛まれた者の前で、このナーガ・ティールタの偉大なる功徳が力強く読誦されるなら、たとえ死に打たれたとしても、その者は生きる。

Verse 48

पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति

また、このナーガ・ティールタに由来するマーハートミャが書物に記されてその場に留まるところ、そこには蛇は住みつかない。

Verse 183

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』、八万一千頌より成るサンヒターのうち、第六巻「ナーガラ・カーンダ」において、ハータケーシュヴァラ聖域の功徳を讃える章は、「ナーガ・ティールタ出現の大いなる威徳の叙述」と題する第百八十三章をもってここに終わる。