Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 169›Shloka 4
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता

Transliteration

tayā dṛṣṭātha sā tatra aṃguṣṭhāgreṇa saṃsthitā | vāyubhakṣā nirāhārā divyena vapuṣānvitā

Translation

そのとき彼女はそこで見られた――親指の先に立ち、風を糧として食を断ち、光り輝く神妙なる身を具えていた。

Word by Word
तयाby her
तया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/सह) एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (Instrumental singular, feminine)
दृष्टाseen
दृष्टा:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
अङ्गुष्ठाग्रेणwith/at the tip of the thumb
अङ्गुष्ठाग्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्गुष्ठस्य अग्रे = at the tip of the thumb); नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular)
संस्थिताstood/was stationed
संस्थिता:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; अर्थः—स्थित/स्थितवती (having remained/being stationed)
वायुभक्षाair-eating; living on air
वायुभक्षा:
Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + भक्ष (धातु/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (वायुः एव भक्ष्यः यस्या:); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (adjectival)
निराहाराwithout food
निराहारा:
Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + आहार (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः (यस्या: आहारः न अस्ति); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
दिव्येनwith divine
दिव्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular; qualifying vapuṣā)
वपुषाbody/form
वपुषा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular)
अन्विताendowed (with)
अन्विता:
Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootअनु + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; अर्थः—युक्ता/समन्विता (endowed)
Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkhatīrtha (implied by immediate narrative context)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A radiant ascetic maiden stands impossibly balanced on the tip of her thumb, motionless, sustained only by air; the tīrtha landscape is quiet, with subtle divine glow around her body.

Characters & Entities
D
Dhārā (ascetic woman)
A
Arundhatī (implied observer)
T
Tapas
P
Prāṇāhāra (vayu-bhakṣa)

FAQs

Extreme austerity (tapas) and yogic restraint are portrayed as sources of inner radiance that sanctify persons and, by extension, places.

The narrative remains in the Camatkārapura / Śaṅkha-tīrtha setting, building the background for the site’s māhātmya.

No prescription; it describes the ascetic discipline (nirāhāra, vāyu-bhakṣa) as part of the māhātmya narrative.

←Previous Verse
Next Verse→