Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

スータは語った。かくして国を捨てたヴィシュヴァーミトラ—二度生まれの中の最勝者—はヒマヴァット山に至り、きわめて苛烈な苦行を修した。

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

雨季には露天の空の下に横たわり、冬には水中に身を沈め、夏には五火の行（パンチャーグニ）を修した—かくして三百年のあいだ揺るがずに立ち続けた。

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

その後、最上のバラモンは果実と根を糧として三百年を過ごし、至上のブラフマンを念じて禅定に没入していた。さらに後には、落ちて枯れた葉を食として、同じ年月のあいだ修行を続けた。

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

さらに彼は同じ期間、水のみを糧として過ごし、次いで風を食として生き、かくして一万年に及んだ。スータは語った――その苦行の大いなる力を見て、神々の主は「この至高の王は、きっと我を位から落とすであろう」と思った。

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

そこで彼は近づいて相まみえ、王の中の最勝ヴィシュヴァーミトラに、きわめて柔らかく宥和する言葉で語りかけた。だがその胸中には大いなる恐れが満ちていた。

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

インドラは言った。「ヴィシュヴァーミトラよ、王よ、汝の苦行により我は大いに満足した。願いを選べ――汝に吉祥あれ――心に宿す望みのままに。」

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

ヴィシュヴァーミトラは言った。「シャクラよ、もし今まことに満足するなら、我にバラモンの位を授けよ。プランダラよ、知れ――この目的のためにこそ我は苦行を修してきたのだ。」

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

ヴィシュヴァーミトラは言った。「おお神々の主よ、我はブラーフマナの位を超えて何ものも願わぬ。」

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

三界の王権すら我には魅力とならぬ—まして他のものは言うまでもない。ゆえに、神々の中の最勝よ、汝は自らの国土へ帰り、統べ治めよ。

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

「我はこの身を捨てるか、さもなくば二度生まれし者（ブラーフマナ）の境地を得よう。」その決意の言葉を聞き、天帝は天へと帰った。

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

その堅固なる決意を知り、あらゆる神々に囲まれつつ、ヴィシュヴァーミトラもまた誓願にかなうよう、苛烈で成し難い苦行をそのままに修した。

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

さて、二度生まれし者の中の最勝よ、千年が過ぎ去った後—また別の時に—ただ風のみを糧として生きる王ヴィシュヴァーミトラについて…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

梵天ブラフマーは自ら、清浄なる天の聖仙（デーヴァ・リシ）とともに来臨し、苦行（タパス）によって罪障を焼き尽くしたその王に語りかけた。

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

聖なる梵天は仰せになった。「ヴィシュヴァーミトラよ、徳ある者の中の最勝よ。汝のこの苦行（タパス）に、我は大いに満足した。願いを選べ—汝に吉祥あれ。得難きものすら、我は授けよう。」

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

ヴィシュヴァーミトラは申し上げた。「もし主よ、我に御満足くださり、もし我に授けられる願いがあるなら—神よ、我にブラーフマニヤ（婆羅門の位）をお授けください。これより愛しきもの、これより大いなるものは他にありません。」

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

「大地の面にいまだ生まれず、またいかなる時にも生起することのないもの……」

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

ヴィシュヴァーミトラは言った。「行かれよ、 देवदेवेश（神々の主）よ、無上のブラフマローカへ。われは—命の息を捨てるか、さもなくば द्विज（ドヴィジャ、二度生まれ）の位を得よう。」

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

そのとき、天の聖仙たちのただ中に立つリーチーカはこう語った。「おお主よ、彼の誕生のために、わたしは婆羅門の真言によってチャル（供犠の供物）を調えました。」

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

「そこで私は四方より、梵（ブラフマン）の全き精髄を満たし込めた。ゆえに彼は、たとえ刹帝利として生まれようとも、婆羅門にふさわしい—おお四面の御方（梵天）よ。」

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

「ゆえに、プラーピターマハ（大祖父なる梵天）よ、彼を梵仙（ブラフマリシ）として宣言してください。王位にあっても彼は、二度生まれ（ドヴィジャ）にふさわしい敬意と供養をまことに行いました。」

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

「梵天の真言の威力によって、ゆえに彼を梵仙（ブラフマリシ）と呼びなさい。彼によってこそ、われらは皆、二度生まれの最勝者ヴィシュヴァーミトラを讃えるのです。」

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

そして梵天は久しく禅定し、梵天の真言の光輝によってそれを顕現させ、のちに告げた。「汝は我によって婆羅門と成された。」

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

「我が言葉に従い、この困難で恐るべき苦行をただちに捨てよ。」ブラフマー（Brahmā）が彼にこのように告げて、「汝は疑いなくブラフマルシ（Brahmarṣi）である」と言明したとき、その位は確証された。

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

その後、リーチーカ（Ṛcīka）をはじめとする一同、さらに神仙たるデーヴァルシ（devarṣi）たちからも、同様に呼びかけられ、その徳位を認められた。

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

そのとき、最上の聖仙ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）が彼らのただ中に現れた。怒りに満ちて彼は言った。「我は語らぬ——決して。」

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

おおピターマハ（Pitāmaha、ブラフマー）よ、ブラーフマナ（brāhmaṇa）がクシャトリヤ（kṣatriya）の系より生じたことを知りながらも、リーチーカ（Ṛcīka）の慈愛と厚意を重んじて、そのように仰せになるのですか、主よ。

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

ピターマハ（ブラフマー）や、ナーラダ（Nārada）ら多くの聖仙たちがさまざまに幾度も懇願したにもかかわらず、最上の聖仙ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）は、二度生まれの最勝者たる彼らすべてを捨てて、ついに去って行った。

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

その最勝の牟尼は来たりて、アナرت（Anarta）と呼ばれる国土に至り、ハータケーシュヴァラ（Hāṭakeśvara）の聖なるクシェートラに入り、シャṅカティールタ（Śaṅkhatīrtha）の近くに住した。

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

そこには清浄なるブラフマシラー（Brahmaśilā）があり、シュヴェータドヴィーパ（Śvetadvīpa）と結ばれ、また吉祥なるサラスヴァティー（Sarasvatī）の河が住して、罪を滅する。

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

そこで彼はアーシュラマ（āśrama）を結び、豊かな苦行（タパス）を修した。ヴィシュヴァーミトラ（Viśvāmitra）もまた憤怒に満ち、彼を死に至らしめんとして来た。

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

そのアーシュラマから遠く離れ、彼は南方に身を寄せた。そこにアーシュラマの地を設け、いかなる隙をもって打たんかと弱点を思い巡らした。

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

彼は久しくそこに留まったが、何の隙も見いだせなかった。そこで彼は、彼に向けてアビチャーラ（abhicāra）という敵対の呪術を起こし始めた。

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

サーマ・ヴェーダの儀式において殺戮の性質を持つとされる恐ろしいマントラを用いて、彼は浄火（ジャータヴェーダス）に供物を捧げた。

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

恐ろしい力が現れた。髪を振り乱したその姿は戦慄すべきもので、猿の肩に乗り、甲高い叫び声をあげていた。

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

ヤマ（死神）の舌の如く、多くの武器で武装した彼女は言った。「語りたまえ、最高のバラモンよ。私はあなたのために何をなすべきか？」

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

「あなたの命令とあらば、私は三界すべてを完全に破壊することもできます。」

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

ヴィシュヴァーミトラは言った。「私の尊敬すべき敵、賢者ヴァシシュタがここにいる。速やかに行って彼を殺せ。実のところ、お前はそのために私によって創られたのだ。」

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

賢きヴィシュヴァーミトラにかく告げられると、彼女は北に面して旅立ち、ヴァシシュタのアーシュラマへと向かった。

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

まさにその時、ああ二度生まれの者たちよ、ヴァシシュタのアーシュラマには、数多くして大いなる凶兆が起こった。

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

巨大な流星が落ち、まるで太陽の円盤を打ったかのようであった。さらに骨を交えた血の雨が降り起こり、恐るべき兆しとなった。

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

燃え立つ天の一方へ近づくと、吉祥なる女神シヴァーは声高く泣き叫んだ。その甚だ大いなる凶兆を見て、賢者の雄牛ヴァシシュタは警戒した。

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

彼が、炎の花鬘に取り巻かれ群がるその姿を見つめるや、天眼によって一切を正しく悟り知った。

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

「この力は、我が滅びのためにヴィシュヴァーミトラによって起こされた。これはクリティヤ（kṛtyā）の姿をとり、サーマ・ヴェーダより生じた強大な真言によって造られた。」

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

彼が「止まれ、止まれ」と命じると、彼女はたちまち不動となった。さらに彼は、アタルヴァ・ヴェーダに由来する自らの真言によって、彼女を鎮め縛り、動けぬようにした。

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

その後、彼女は女の姿を取り、あの最勝の聖仙に告げた。「まことにサーマ・ヴェーダは、諸ヴェーダの中で第一の位に据えられております。」

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

「私は賢きヴィシュヴァーミトラにより、正しい儀軌によって造られました。おお牟尼よ、どうか力の限りをもって私を打たないでください。おお牟尼よ、私はただかすかな触れだけで、あなたの生命の息を守りましょう。」

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

ヴァシシュタは言った。「それならば私に触れよ。だが吉祥なる者よ、急所（マルマ）には触れてはならぬ。さらに汝を憐れみ、私はアタルヴァンの真言をすでに収め退けた。」

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

そのとき、ヴィシュヴァーミトラにより放たれた恐るべき力は、彼の身体の一部に触れるや、ただちに地上へと落ちた。

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

そのとき満足したヴァシシュタは、彼女に甘美なる言葉を告げた。「今日より後、心を統一したすべての人々は、至上のバクティに満ちた大いなる幸運の女神よ、汝を礼拝し供養するであろう。」

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

チャイトラ月の白分、八番目のティティ（アシュタミー）の日に、至上の信（シュラッダー）をもって汝を礼拝する者たちは——

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

彼らは皆、一年のあいだ病を免れるであろう。ゆえに我が言葉に従い、汝は常にここに住まうべし。

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

スータは語った。かく大いなる魂のヴァシシュタに告げられるや、女神（デーヴィー）はその言葉の力によって、ただちにその場にとどまった。

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

彼女は至上の礼拝を受ける――とりわけナーガラたちによって捧げられる礼拝を。彼女は「ダーラー（Dhārā）」の名で知られ、帰依者の群れに安楽を授ける。

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』、八万一千頌のサンヒターにおける第六巻「ナーガラ・カーンダ」、ハータケーシュヴァラ聖域（クシェートラ）マーハートミャの中、「ダーラーの起源の讃嘆と叙述」と題する第168章はここに終わる。

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

ブラフマーは言った。「クシャトリヤから生まれた者が、いかにして『二度生まれし者』（ドヴィジャ）の位を得るのか。これはシュルティとスムリティに背くように思われる—なぜそのように、意図あるかのごとく語るのか。」