Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

पुष्प उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्

Transliteration

puṣpa uvāca | yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama | taddehi yācamānasya mama yaddhṛdi saṃsthitam

Translation

プシュパは言った。「もし主よ、あなたが我を喜び、もし我に賜物を与え給うなら、願うこの身に、我が心に宿るものをお授けください。」

Word by Word

• पुष्पः: Puṣpa (name)
• पुष्पः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional conjunction: if)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक; √तुष् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle: pleased)

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: of me; my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम (genitive sg)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (if)

• देयः: grantable; to be given
• देयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देय (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + यत्/अनीय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (to be given)

• वरः: boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• मम: my; of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम (genitive sg)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम (acc sg)

• देहि: give (grant)
• देहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• याचमानस्य: of (me) who is requesting
• याचमानस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: याचमान (प्रातिपदिक; √याच् (धातु) शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; वर्तमानकाले कृदन्त (present participle: of one who is asking)

• मम: of me; my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• यत्: which; what
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• हृदि: in (the) heart
• हृदि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• संस्थितम्: situated; established
• संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संस्थित (प्रातिपदिक; सम् + √स्था (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (placed/established)

Speaker

Puṣpa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Puṣpa, hands folded, speaks with earnestness, asking the deity to grant the heart-held wish; the deity listens in composed majesty.

Characters & Entities

• Puṣpa
• Puṣpāditya (addressed as Deva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A devotee’s inner saṅkalpa matters—boons are sought not for display but for the heartfelt purpose aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The request occurs within the Sarasvatī-tīra episode of the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Boon-seeking is framed as the culmination of worship; the verse emphasizes sincere petition (yācñā) rooted in saṅkalpa.