Adhyaya 141

Verse 1

सूतौवाच । तथान्योऽपि हि तत्रास्ति देवो मिष्टान्नदायकः । यस्य संदर्शनादेव मिष्टान्नं लभते नरः

スータは言った。「そこにはまた、甘美なる食を授ける別の神がまします。その御姿をただ拝するだけで、人は甘き供物を得るのである。」

Verse 2

आसीत्पूर्वं नृपो नाम्ना वसुसेन इति स्मृतः । आनर्त्ताधिपतिः ख्यातो बृहत्कल्पे द्विजोत्तमाः

昔、ヴァスセーナと名づけられた王がいたと伝えられる。おお最勝のブラーフマナたちよ、彼は大劫ブリハトカルパにおいて、アーナルタの支配者として名高かった。

Verse 3

अत्यैश्वर्यसमायुक्तो गजवाजिरथान्वितः । जितारिपक्षस्तेजस्वी दाता भोगी जितेंद्रियः

彼は大いなる繁栄に恵まれ、象・馬・戦車を備え、敵軍を征して威光に輝き、布施に寛く、法（ダルマ）にかなって享受し、諸根を制する者であった。

Verse 4

स संक्रांतौ व्यतीपाते ग्रहणे रवि सोमयोः । पर्वकालेषु चान्येषु विविधेषु सुभक्तितः

深い信愛（バクティ）をもって、彼はサンクラーンティ、ヴャティーパータ、日食・月食の時、またその他さまざまな祭日の折にも、功徳の行いを修した。

Verse 5

प्रयच्छति द्विजातिभ्यो रत्नानि विविधानि च । इंद्रनीलमहानीलविद्रुमस्फटिकादि च

彼は二度生まれの者（ドヴィジャ）に、さまざまな宝石を施した。インドラニーラ（サファイア）、大いなる青玉、珊瑚、水晶などである。

Verse 6

माणिक्यमौक्तिकान्येव विद्रुमाणि विशेषतः । हस्त्यश्वरथयानानि वस्त्राणि विविधानि च

彼はルビーと真珠を、ことに珊瑚を施し、さらに象・馬・戦車といった乗り物、また種々の衣をも布施として与えた。

Verse 7

न कस्यचित्प्रदद्यात्स सस्यं ब्राह्मणसत्तमाः । अतीव सुलभं मत्वा तथा तोयं विशेषतः

しかし彼は、穀物はきわめて得やすいものと見なして、誰にも与えなかった。おお最勝のバラモンよ、水についても、とりわけ水も同様であった。

Verse 8

ततो राज्यं चिरं कृत्वा दृष्ट्वा पुत्रोद्भवान्सुतान् । कालधर्ममनुप्राप्तः कस्मिंश्चित्कालपर्यये

そののち、久しく国を治め、己が家系に生まれ出た子らを見届けた後、ある時の輪が満ちると、時（カーラ）の法――すなわち死――に至った。

Verse 9

ततश्च मंत्रिभिस्तस्य सत्यसेन इति स्मृतः । अभिषिक्तः सुतो राज्ये वीर्योदार्यसमन्वितः

ついで、その子で「サティヤセーナ」と称される者が、群臣によって灌頂（アビシェーカ）を受けて王位に就き、勇気と高貴な施しの心を備えていた。

Verse 10

वसुसेनोऽपि संप्राप्य स्वर्गं दानप्रभावतः । दिव्यांबरधरो भूत्वा दिव्यरत्नैर्विभूषितः

ヴァスセーナもまた、布施（ダーナ）の功徳の力によって天界に至り、天衣をまとい、神妙なる宝珠で飾られた。

Verse 11

सेव्यमानोऽप्सरोभिश्च विमानवरमाश्रितः । बभ्राम सर्वलोकेषु स्वेच्छया क्षुत्समावृतः

アプサラスに仕えられ、勝れたヴィマーナに座して、彼は意のままにあらゆる世界を巡ったが、それでも飢えに包まれていた。

Verse 12

पिपासाकुलचित्तश्च मुखेन परिशुष्यता । न कंचिद्ददृशे तत्र भुंजानमपरं दिवि

渇きに心は乱れ、口は乾ききっていた。しかもその天界において、食し飲む者を一人として見いだせなかった。

Verse 13

न च पानसमासक्तं न सस्यं सलिलं न च

飲もうとする者はなく、食の穀もなく、さらには水さえもなかった。

Verse 14

ततो गत्वा सहस्राक्षमुवाच द्विजसत्तमाः । क्षुत्तृषावृतदेहस्तु लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

それから彼は千眼者サハスラークシャ（インドラ）のもとへ赴き、申し上げた。飢えと渇きに身を覆われ、恥じて顔を伏せて立っていた。

Verse 15

नैवात्र दृश्यते कश्चित्क्षुत्तृषापरिपीडितः । मां मुक्त्वा विबुधश्रेष्ठ तत्किमेतद्वदस्वमे

「ここには飢えと渇きに苦しむ者は誰も見えぬ――ただ私を除いて。おお神々の最勝者よ、告げ給え、これはいかなる意味か。」

Verse 16

एष मे स्वर्गरूपेण नरकः समुपस्थितः । किमेतैर्भूषणैर्वस्त्रैर्विमानादिभिरेव च

「私にとってこれは、天の姿をまとって現れた地獄である。これらの飾り、衣、さらにはヴィマーナなど、何の役に立とうか。」

Verse 17

क्षुधा संपीड्यमानस्य स्वर्गमेतच्छचीपते । अग्नितुल्यं समुद्दिष्टं मम चित्तेऽपि वर्तते

「おお舎脂の主よ、飢えに押し潰される者にとっては、この『天界』さえ火のごとしと説かれる――そしてそれは我が心の内にも燃え広がっている。」

Verse 18

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा क्षुन्न प्रबाधते । नोचेत्क्षिप सुरश्रेष्ठ रौरवे नरके द्रुतम्

ゆえに、飢えが我を悩まさぬよう、どうか御慈悲をお授けください。さもなくば、神々の中の最勝者よ、速やかに我をラウラヴァ地獄へ投げ入れてください。

Verse 19

इंद्रौवाच । अनर्होसि महीपाल नरकस्य त्वमेव हि । त्वया दानानि दत्तानि संख्याहीनानि सर्वदा

インドラは言った。「王よ、汝は地獄にふさわしくない。まことに、汝はそこに属する者ではない。だが汝の施しは、常に量と円満さを欠いていた。」

Verse 21

तोयं सान्नं सदा दद्यादन्नं चैव सदक्षिणम् । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिमिह लोके परत्र च

この世と来世において永続する満足を願う者は、常に水と調理された食を施し、さらに相応のダクシナー（dakṣiṇā、謝礼の供物）を添えて食の布施をなすべきである。

Verse 22

तस्मात्त्वं हि क्षुधाविष्टः स्वर्गे चैव महीपते । भूषितो भूषणैः श्रेष्ठैर्विमानवरमाश्रितः

それゆえ、地の主よ、天界にあってさえ汝は飢えにとらわれる。最上の装身具で飾られ、勝れたヴィマーナ（vimāna、天の乗り物）に座していても。

Verse 23

राजोवाच । अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र देवौ वा मानुषोऽपि वा । क्षुत्पिपासेऽतितीव्रे मे विनाशं येन गच्छतः

王は言った。「ここに何か手立てはあるのか。神であれ、たとえ人であれ、我があまりに激しい飢えと渇きを滅してくれる道は。」

Verse 24

इन्द्र उवाच । यदि कश्चित्सुतस्तुभ्यं विप्रेभ्यः सततं जलम् । ददाति च सदा सस्यं तत्ते तृप्तिः प्रजायते

インドラは言った。「もし汝の子のうち誰かが、常にブラーフマナたちに水を施し、また常に穀物・食を布施するならば、汝には満足（トリプティ）が生じる。」

Verse 25

नान्यथा पार्थिवश्रेष्ठ एकस्मिन्नपि वासरे । अदत्तस्य तव प्राप्तिः सत्यमेतन्मयोदितम्

王の中の最勝者よ、他のあり方はない。たとえ一日であっても、何も施さぬなら汝に成就はない。これは我が語る真実である。

Verse 26

सोऽपि भूमिपतेः पुत्रस्तव यच्छति नोदकम् । न च सस्यं द्विजातिभ्यस्त्वन्मार्गमनुसंचरन्

しかし大地の主よ、汝のその子でさえ、汝の道を踏みつつ、二度生まれの者（ドヴィジャ）に水を与えず、穀物・食も施さない。

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । ब्रह्मलोकात्स्थितौ यत्र तौ भूमिपसुरेश्वरौ

その折、梵天界（ブラフマローカ）より、聖仙の中の最勝なるナーラダが到来し、王と神々の主たる二者の留まる場所に至った。

Verse 28

ततः शक्रः समुत्थाय तस्मै तुष्टिसमन्वितः । अर्घं दत्त्वा विधानेन सादरं चेदमब्रवीत्

そこでシャクラ（インドラ）は歓喜に満ちて立ち上がり、作法に則ってアルギャ（arghya）を捧げ、敬意をもって次の言葉を述べた。

Verse 29

कुतः प्राप्तोऽसि विप्रेंद्र प्रस्थितः क्व च सांप्रतम् । केन कार्येण चेद्गुह्यं न तेऽस्ति वद सांप्रतम्

「おお、婆羅門の中の最勝者よ、汝はいずこより来たり、今いずこへ旅立たんとするや。いかなる目的のためか。もし秘すべきことにあらずば、ただちに我に告げよ。」

Verse 30

नारद उवाच । ब्रह्मलोकादहं प्राप्तः प्रस्थितस्तु धरातले । तीर्थयात्राकृते शक्र नान्यदस्तीह कारणम्

ナーラダは言った。「我は梵天界（ブラフマローカ）より来たり、今、地上へと赴かん。おお、シャクラよ、聖なるティールタへの巡礼のためのみである。ここに他の理由はない。」

Verse 31

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स नृपो हृष्टस्तमुवाच मुनीश्वरम् । प्रसादः क्रियतां मह्यं दीनस्य मुनिपुंगव

スータは語った。これを聞いて王は歓喜し、聖仙の主に申し上げた。「おお、牟尼の中の雄牛よ、無力にして頼るほかないこの我に、どうかご慈悲を垂れたまえ。」

Verse 32

त्वया भूमितले वाच्यो मम पुत्रो महीपतिः । आनर्त्ताधिपतिः ख्यातः सत्यसेन इति प्रभो

「地上においては、我が子なる王—アーナルタの主として名高き者—を『サティヤセーナ』の名にて呼びかけよ、主よ。」

Verse 33

तव तातो मया दृष्टः शक्रस्य सदनं प्रति । क्षुत्पिपासापरीतांगो दीनात्मा देवमध्यगः

「汝の父を我は見たり。シャクラの宮殿へと向かい、飢えと渇きに身は悩まされ、心は憔悴し、神々のただ中に立ちおりき。」

Verse 34

तस्मात्पुत्रोऽसि चेन्मह्यं त्वं सत्यं परिरक्षसि । तन्मन्नाम्ना प्रयच्छोच्चैः सस्यानि सलिलानि च

ゆえに、もし汝がまことに我が子であり、真実を守るならば、我が名において大いに施せ――穀物・食と水とを。

Verse 35

स तथेति प्रतिज्ञाय नारदो मुनिसत्तमः । अनुज्ञाप्य सहस्राक्षं प्रस्थितो भूतलं प्रति

賢者の中の最勝なるナーラダは「そのとおり」と誓い、千眼者サハスラークシャ（インドラ）に暇乞いして、地上へと旅立った。

Verse 36

ततः क्रमेण तीर्थानि भ्रममाणः स सद्द्विजः । आनर्त्तविषयं प्राप्य सत्यसेनमुपाद्रवत्

やがてその高貴なるブラーフマナの聖仙は、次々と聖なるティールタを巡り、アーナルタの国に至ると、サティヤセーナのもとへ赴いた。

Verse 37

अथ संपूजितस्तेन सम्यग्भूपतिना मुनिः । पितुः संदेशमाचख्यौ विजने तस्य सादरम्

そののち、王により正しく供養され敬われた聖仙は、ひそやかな場所で、父からの言葉を丁重に告げた。

Verse 38

तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तः सत्यसेनो महीपतिः । तं विसृज्य मुनिश्रेष्ठं पूजयित्वा विधानतः

それを聞くや、王サティヤセーナは悲嘆に胸を灼かれた。しかるのち、最勝の聖仙を法にかなって供養し、恭しく別れを告げた。

Verse 39

ततो जनकमुद्दिश्य मिष्टान्नेन सुभक्तितः । सहस्रं ब्राह्मणेंद्राणां भोजयामास नित्यशः

それから彼は、その功徳を父に捧げ、深い帰依のもと、日々欠かさず、最上のバラモン一千人に佳き食を施して供養した。

Verse 40

प्रपादानं तथा चक्रे ग्रीष्मकाले विशेषतः । त्यक्त्वान्याः सकला याश्च क्रिया धर्मसमुद्भवाः

また彼は、とりわけ夏季に、水を施し休ませる場（プラパー）を設けた。功徳ある他の法行をいったん退け、この奉仕に身を捧げた。

Verse 41

एवं तस्य महीपस्य वर्तमानस्य च द्विजाः । अनावृष्टिरभूद्रौद्रा सर्वसस्यक्षयावहा

かくして、二度生まれの者たちよ、その王の治世に、あらゆる作物を滅ぼす恐るべき旱魃が起こった。

Verse 42

यावद्द्वादशवर्षाणि न जलं त्रिदशाधिपः । मुमोच धरणीपृष्ठे सर्वे लोकाः क्षुधार्दिताः

十二年のあいだ、神々の主は地上に水を降らせず、あらゆる人々は飢えに苦しめられた。

Verse 43

अत्राभावात्ततो भूयो न सस्यं संप्रयच्छति । ब्राह्मणेभ्यः समुद्दिश्य पितरं स्वं यथा पुरा

ここに雨がなく、大地はもはや作物を与えなかった。ゆえに彼は以前と同じく、バラモンたちに供物を捧げ、それを祖霊（ピトリ）にある自らの父へと回向した。

Verse 44

ततः स क्षुत्परीतांगः पिता तस्य महीपतेः । स्वप्ने प्रोवाच तं पुत्रमतीव मलिनांबरः

その後、その王の父は――飢えに苦しみ、衣はひどく汚れて――夢の中で子に語りかけた。

Verse 45

त्वया पुत्रेण पुत्राहं क्षुत्पिपासासमाकुलः । स्वर्गस्थोऽपि हि तिष्ठामि तस्मादन्नं प्रयच्छ वै । मन्नाम्ना तोयसंयुक्तं यदि त्वं मत्समुद्भवः

「わが子よ、汝ゆえに、父であるこの我は、天に住すといえども飢えと渇きに悩まされている。ゆえに我が名において、水を添えて食を施し供えよ。もし汝がまことに我より生まれし者ならば。」

Verse 46

ततः शोकसमायुक्तः स नृपः स्वप्नदर्शनात् । अन्नाभावात्समं मंत्रं मंत्रिभिः स तदाकरोत्

その夢の示現により王は悲嘆に満ち、食糧も欠乏していたため、群臣と協議して策を求めた。

Verse 47

अहमाराधयिष्यामि सस्यार्थे वृषभध्वजम् । राज्ये रक्षा विधातव्या भवद्भिः सादरं सदा

「我は作物のために、牛を旗印とするヴリシャバドヴァジャ（シヴァ）を礼拝しよう。汝らは常に敬意と注意をもって国土の守護をなせ。」

Verse 48

ततोऽत्रैव समागत्य स्थापयित्वा महेश्वरम् । सम्यगाराधयामास व्रतैश्च नियमैस्तथा

やがて王はこの地に来たり、マヘーシュヴァラ（シヴァ）を安置し、誓戒と規律ある行によって正しく礼拝した。

Verse 49

अथ तस्य गतस्तुष्टिं वर्षांते भगवाञ्छिवः । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

年の終わりに、バガヴァーン・シヴァは彼を嘉し、「我は恩寵を授ける者なり。望むままに願い求めよ」と告げた。

Verse 51

तथा संजायता वृष्टिः समस्ते धरणीतले । येन सस्यानि जायंते सलिलानि च सांप्रतम्

かくして雨は全地に降りそそぎ、その雨によって作物は芽吹き、今や水も再び豊かとなった。

Verse 52

जायतां मम तातस्य स्वर्गस्थस्य महात्मनः । प्रसादात्तव संतृप्तिरक्षया सुरसत्तम

天界に住まう大いなる魂たる我が父に、安寧あれ。汝の恩寵により、ああ神々の中の最勝者よ、汝の満悦が尽きることなく、衰えぬものとなりますように。

Verse 53

श्रीभगवानुवाच । भविता न चिराद्वृष्टिः प्रभूता धरणीतले । भविष्यंति तथान्नानि यानि कानि महीतले

聖なる主は告げた。「ほどなく大地に豊かな雨が降る。しかして地上には、さまざまな穀物と食が生じよう。」

Verse 54

तस्मात्त्वं गच्छ राजेंद्र स्वगृहं प्रति सांप्रतम् । मम वाक्यादसंदिग्धमेतदेव भविष्यति

ゆえに、王の中の王よ、今すぐ己が家へ帰るがよい。我が言葉の権威により、疑いなく、ただこれのみが成就する。」

Verse 55

तच्चैतन्मामकं लिंगं यत्त्वया स्थापितं नृप । प्रातरुत्थाय यः कश्चित्सम्यक्तद्वीक्षयिष्यति

王よ、これは汝が स्थापितした我がリンガである。誰であれ、朝早く起きて、正しく敬虔にこれを拝観するなら—

Verse 56

मिष्टान्नममृतस्वादु स हि नूनमवाप्स्यति । मम वाक्यान्नृपश्रेष्ठ सदा जन्मनिजन्मनि

彼は必ず、甘露（アムリタ）のごとき味わいの甘美な食を得るであろう。我が言葉により、王の中の最勝者よ、それは常に—生まれ生まれのすべてにおいて—その通りとなる。

Verse 57

स एवं भगवानुक्त्वा ततश्चादर्शनं गतः । सोऽपि राजा निजं स्थानं हर्षेण महतान्वितः । आजगाम चकाराथ राज्यं निहतकंटकम्

かく語り終えると、主はやがて姿を消された。王もまた大いなる歓喜に満たされて自らの都へ帰り、その後、棘（災い）を取り除いた王国を治めた。

Verse 58

सूत उवाच । अद्यापि कलिकालेऽत्र संप्राप्ते दारुणे युगे । यस्तं मिष्टान्नदं पश्येत्प्रातरुत्थाय भक्तितः

スータは言った。今日においても、この恐るべきカリの時代が到来した今、誰であれ朝早く起き、信愛をもってミシュターンナダ（甘美な食を授ける御方）を拝するなら—

Verse 59

स मिष्टान्नमवाप्नोति यदि कामयते द्विजाः । निष्कामो वा समभ्येति स्थानं देवस्य शूलिनः

二度生まれの者たちよ、彼が望むなら甘美な食を得る。あるいは欲を離れているなら、三叉戟を執る主、シューリン（シヴァ）の住処に到達する。

Verse 141

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मिष्टान्नदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌のサンヒター—第六部ナ―ガラ・カーンダ、ハータケーシュヴァラ聖域（クシェートラ）功徳讃（マーハートミャ）における「ミシュターンナデーシュヴァラの偉徳の叙述」と題する章、すなわち第141章はここに終わる。