Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तथा तस्य प्रिया भार्यो नाम्ना क्षेमंकरीति या । आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये संभविष्यति भामिनी

Transliteration

tathā tasya priyā bhāryo nāmnā kṣemaṃkarīti yā | ānartādhipaterharmye saṃbhaviṣyati bhāminī

Translation

また同様に、彼の愛しき妻—名をクシェーマンカリー（Kṣemaṃkarī）という者—は、アーナルタ（Ānarta）の主の宮殿にて、光り輝く麗しき女性として生まれるであろう。

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/प्रकारवाचक) = ‘thus/likewise’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• प्रिया: beloved
• प्रिया: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘भार्या’ इति विशेषणम्

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘by name’

• क्षेमंकरि: Kṣemaṃkarī (name)
• क्षेमंकरि: —
• Type: Noun
• Root: क्षेम + करि (कृ धातु-सम्बद्ध प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक; तत्पुरुषसमासः = ‘क्षेमं करोति’ (she who makes welfare)

• इति: thus (called)
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/quotative particle)

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• आनर्त: Ānarta
• आनर्त: —
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (देशवाचक), प्रातिपदिक; समासपूर्वपद

• अधिपतेः: of the lord/ruler
• अधिपतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• हर्म्ये: in the palace
• हर्म्ये: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• आनर्ताधिपतेः: of the ruler of Ānarta
• आनर्ताधिपतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनर्त + अधिपति (प्रातिपदिकसमूह)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी) = ‘आनर्तस्य अधिपतिः’

• आनर्ताधिपतेः हर्म्ये: in the palace of the ruler of Ānarta
• आनर्ताधिपतेः हर्म्ये: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आनर्ताधिपति + हर्म्य (प्रातिपदिकसमूह)
• Form: षष्ठी-सम्बन्ध + सप्तमी अधिकरण; वाक्यसम्बन्धः = ‘आनर्ताधिपतेः (सम्बन्धे) हर्म्ये (अधिकरणे)’

• संभविष्यति: will be born/come to be
• संभविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भू (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भामिनी: the lovely woman
• भामिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘सुन्दरी/कान्ता’

Speaker

Ṛṣis (sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta-deśa (regional tīrtha-field)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (Sūtaja)

Visual Art Cues

Scene: A radiant queen-to-be, Kṣemaṃkarī, appears in a royal palace of Ānarta—pillared halls, attendants, and auspicious symbols—suggesting destiny unfolding within a sacred geography.

Characters & Entities

• Kṣemaṃkarī
• Ānarta
• Lord of Ānarta (ānartādhipati)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic māhātmyas connect dharma and sacred landscapes with human destinies, including births within royal lines.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the verse references the broader region/kingdom of Ānarta.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it continues the narrative identification of key persons and their origins.