Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

Transliteration

evaṃ sa niścayaṃ kṛtvā tapaścake tataḥ param | niyato niyatāhāraḥ parāṃ niṣṭhāṃ samāśritaḥ

Translation

かくして堅固なる決意を定め、彼はさらに苦行を修した。戒めを守り食を節し、最高の不動の境地に身を寄せた。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचकक्रियाविशेषणम् (manner adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• निश्चयम्: a resolve, decision
• निश्चयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• चके: performed, did
• चके: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (thereafter)

• परम्: afterwards
• परम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः; ‘ततः परम्’ इति कालवाचकसमुच्चयः (after that)

• नियतः: disciplined, restrained
• नियतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• नियताहारः: of regulated diet
• नियताहारः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियताहार (प्रातिपदिक) = नियत + आहार
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयसमासः; विशेषणम्

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘निष्ठाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• निष्ठाम्: steadfastness, firm devotion
• निष्ठाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• समाश्रितः: having resorted to, having attained
• समाश्रितः: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु) (क्त/कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (having resorted to)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara (goal of tapas)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Citraśarman in an austere grove or shrine precinct, seated in meditation on kuśa grass, water-pot beside him, thin from regulated diet, eyes steady—time passing indicated by changing seasons around him.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual goals are attained through firm resolve, disciplined living, and sustained tapas aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is the Hāṭakeśvara sacred narrative in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, where austerity supports the site’s sanctification.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas with self-restraint (niyata) and regulated diet (niyatāhāra), implying vrata-like discipline.