Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65
Devanagari script
तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्
Transliteration
tathā prāṇasamā'bhīṣṭā sītā tava prabho | dṛśyate kiṃ na pārśvasthā etannaḥ kautukaṃ param
Translation
「同じく、御命にも勝って愛しきシーターが、主よ、なぜ御側に立っておられぬのか。これこそ我らの最大の不思議である。」
Word by Word
तथाlikewise
तथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक) — adverb ‘likewise’
प्राणसमाऽभीष्टाdear as life, beloved
प्राणसमाऽभीष्टा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राण + सम (प्रातिपदिक) + अभीष्ट (प्रातिपदिक)
Formसमाससमूहः: (1) प्राणसम = तत्पुरुष (प्राणैः समा ‘equal to life’), (2) प्राणसम + अभीष्टा = कर्मधारय/तत्पुरुष (प्राणसमा च सा अभीष्टा च); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular; सीता इति विशेषण
सीताSita
सीता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular
तवof you/your
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular
प्रभोO lord
प्रभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Vocative, Singular
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग — Present, 3rd person, Singular; passive ‘is seen’
किम्why/what
किम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थे क्रियाविशेषणवत् — ‘why/what?’
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय — negation
पार्श्वस्थाstanding at (your) side
पार्श्वस्था:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपार्श्व + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पार्श्वे स्थिता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular; सीता इति विशेषण
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular
नःour
नः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन — Genitive, Plural (‘of us/our’)
कौतुकम्curiosity, wonder
कौतुकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular
परम्great, supreme
परम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular; कौतुकम् इति विशेषण
Speaker
Vānaras
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Vānaras speak of Sītā with astonished sorrow; Rāma’s posture tightens, eyes lowered; the empty space beside him is emphasized as a narrative symbol.
Characters & Entities
S
SītāR
Rāma (implied as Prabhu)FAQs
The verse highlights the gravity of separation and the moral seriousness with which dharmic communities attend to disruptions in righteous household order.
No named tīrtha appears in this verse; it functions as part of the Kiṣkindhā-centered sacred narrative.
None.