Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6
Devanagari script
मृग्युवाच । अयुक्तं पृथिवीपाल यत्त्वयैतदनुष्ठितम् । हताऽहं बालवत्साऽद्य शरेणानतपर्वणा
Transliteration
mṛgyuvāca | ayuktaṃ pṛthivīpāla yattvayaitadanuṣṭhitam | hatā'haṃ bālavatsā'dya śareṇānataparvaṇā
Translation
母鹿は言った。「おお、大地を護る王よ。あなたのなさったことは道にかなわぬ。今日、幼子を持つ母であるこの私が、節の曲がらぬあなたの矢に倒されたのです。」
Word by Word
मृगीthe doe
मृगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अयुक्तम्improper
अयुक्तम्:
Karma (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootअयुक्त (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (एतद्/कर्म)
पृथिवीपालO king
पृथिवीपाल:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootपृथिवीपाल (प्रातिपदिक; पृथिवी + पाल)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
त्वयाby you
त्वया:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अनुष्ठितम्has been done/performed
अनुष्ठितम्:
Kriyā (Predicate in passive)
TypeVerb
Rootअनु + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हताkilled
हता:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
बालवत्साhaving a young calf
बालवत्सा:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootबालवत्स (प्रातिपदिक; बाल + वत्स)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषार्थ (बालः वत्सः यस्याः सा)
अद्यtoday/now
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (Time)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb of time)
शरेणwith an arrow
शरेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अनतपर्वणाwith an unbent-jointed (straight) arrow
अनतपर्वणा:
Karana (Instrument qualifier)
TypeAdjective
Rootअनतपर्वन् (प्रातिपदिक; अनत + पर्वन्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय-समास; विशेषण (शर)
Speaker
Mṛgī (the doe)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The doe speaks with stern clarity despite pain, addressing the king as ‘earth’s protector’; the arrow is visible; the king’s bow-hand slackens as the rebuke lands.
Characters & Entities
P
pṛthivīpāla (king)M
mṛgī (doe)FAQs
Power and skill do not justify harm; dharma is judged by context—especially when the helpless are harmed.
The tīrtha context is implicit within the Tīrthamāhātmya; this verse itself does not specify a named site.
None; the verse initiates a moral charge that leads to karmic consequence.