Adhyaya 35

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

ローマシャは言った。「マハーデーヴァが森へ赴いたとき、離別に苦しむギリジャーは、宮殿にあっても、また聖なる住処にあってさえ、安らぎを得なかった。」

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

その美しくほっそりとした御方は、全身全霊でシヴァを想っていた。友のヴィジャヤーは、シヴァー（パールヴァティー）がその思念に沈んでいると悟り、彼女に語りかけた。

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

ヴィジャヤーは言った。「麗しき方よ、大いなる苦行によってあなたはシヴァを得た。だが苦行者シャンカラは、あなたに対し欺きの賽（さい）の戯れをしたのだ。」

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

賭博にはまことに多くの過ちがある——汚れなき者よ、聞いたことがないのか。ゆえに、ほっそりとして慧き淑女よ、急ぎ行き、シヴァの赦しを乞いなさい。

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

女神よ、美しき面影の方よ——来たれ、来たれ、われらと共に。

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

シャンブが遠方より来る前に、ただちに赴き、シャンカラに赦しを乞いなさい。さもなくば、ほっそりとした者よ——もしシヴァをなだめ損ねるなら——後に必ず悲しみが汝に及ぶ。

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

ヴィジャヤーの語った言葉を聞くと、彼女は微笑み、心は泰然として揺るがなかった。やがて友ヴィジャヤーに、驚くべき性質をもち、最高の真理にかなう言葉で答えた。

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

「わたしはすでに彼を打ち負かした——かつてあの恥知らずは、わたしの至上の威力により圧倒されたのだ。今のわたしには、もはや為すべきことはない。わたしなくして彼は、なお醜く欠けたままにある。」

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

我によって神マヘーシャは顕現の姿を得た—他に語るな。彼との離別も合一も、ただ我によってのみ起こり、自ずからは生じない。

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

まことに、無相のマヘーシャは我によって「有相」とされた。

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

この全宇宙—動くものも動かぬものも—最勝の神々とともに、我が造り上げた。戯れのために、その生起と存続の因によって我は遊んだ；我が勝利を見よ。

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

かく語り終えると、万福の女神ギリジャーはシャバリー（森の女）の姿を取り、行かんと欲してマヘーシュヴァラへと歩み出した。

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

ギリジャーは、黒みを帯びた肌のほっそりした乙女として現れ、尖った歯と熟したビンバ果のような唇を持っていた。首は優美で、胸の重みに身をわずかにたわめ、髪は滑らかに艶めく。腰は細く、腰回りは豊かで、腿は黄金の芭蕉の茎のごとく白く輝く。森の装いをまとい、麗しい腕輪を着け、孔雀の羽飾りを冠としていただいていた。

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

彼女は手に、柔らかな蓮の茎にも似た弓を携え、背にはケータキーの茎で作られた光り輝く矢筒を負っていた。多くの侍女たる友を従えたその麗しき面差しの者は、そこで主を仰ぎ見た。

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

大いなる羽音のごとき響きによって、ギリジャーは三界を鳴り渡らせ、マンマタをたちまち幾度も甦らせた。

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

マヘーシュヴァラがただ独り、三昧に坐していたその場所で、女神は彼を見た。そしてその羽音の響きによって、主は魅了された。

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

まことに、マハーデーヴァがその時シャバリーを見やると、マヘーシャはただちに三昧より起ち上がり、欲のうねりに満たされた。

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

近づいてギリジャーの手を取ろうとしたその刹那、貞淑なるサティーはたちまち彼の前から姿を消した。

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

それを見たその瞬間、迷妄を滅する主はさまよい歩き始めた。だがシャンブ（Śambhu）は、黒き眼の御方を見出せなかった。

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

離別の苦に結ばれ、胸の痛みに満たされつつも、カーマの敵シャンブ（Śambhu）は、絶えず智慧（ジュニャーナ）の姿そのものに安住していた。

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

迷妄を離れていながらも、なお惑いに入った。やがて再びギリジャーを見、シャバリーに向かって、その時にふさわしい重き言葉を告げた。

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

シヴァは言った。「細き肢の乙女よ、わが言葉を聞け。聞き終えたなら、そのとおりに行うがよい。汝は誰か、誰に属する者か。何のために森をさまようのか。幸いなる、麗しき腰の女よ、ありのままに、偽りなく語れ。」

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

シヴァは言った。「我は夫を求めよう――一切を知る全知者、あらゆる目的を授ける者、自立自在にして変わることなく、諸世界の最勝の主なる御方を。」

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

かく告げられて、牛旗を印とする御方（ヴリシャバドヴァジャ）はギリジャーに答えた。「吉祥なる者よ、われこそ汝にふさわしき夫—他にはない、誇り高き乙女よ。」

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

「思いめぐらせよ、麗しき腿の者よ。まことに、愛らしき顔の者よ、真実に即して。」ルドラの言葉を聞き、彼女はまず微笑んでから語った。

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

「わたしはあなたを願い求めました、幸い大いなる御方よ。ほかのことを言わないでください—あなたはわたしの夫です。けれどもあなたのために申します。あなたは一切の गुण（性質）を超えた御方、敵を鎮する者よ。」

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

「かつて至上の苦行によってあなたを得たあの人—気丈なるその女—あなたは森で、ただ一瞬にして捨て去りました。」

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

あなたはあらゆる生きとし生けるものにとって、常に慰め奉ることの難しい御方です。ゆえに、先にわたしの前で語られた言葉を、二度と繰り返さないでください。

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

シャバリーの言葉を聞いて、牛旗を戴くヴリシャドヴァジャは答えた。「大きな瞳の者よ、そのように言ってはならぬ。あの苦行の女は、わたしに捨てられてはいない。もし捨てたのなら、ほっそりした者よ、ここで何を語り得ようか。」

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

このことを知っているであろう、大きな瞳の者よ――わたしは素朴な心を持ち、素朴な者を愛する。ゆえに、麗しい腰の者よ、まことにわたしの願いに従ってほしい。

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

このように三叉戟を執る主に幾度も請われて、ギリジャーは微笑み、戯れのからかいを帯びた言葉を語った。

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

「ヨーギンの主よ、あなたは苦行の宝に満ち、離欲にして無垢。二元を超え、アートマンに安らう者――かのカーマさえ打ち倒したお方。」

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

「そしてあなた――まさしくヴィルーパークシャそのものを、わたしは今日まことに拝した。あなたはわたしには到達し得ぬお方、万有が越え難いお方。ゆえに、かつてわたしが口にした言葉を、あなたは繰り返してはならぬ。」

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

彼女の言葉を聞いて、マダナを滅ぼす御方は言われた。「汝はまさに我が妻となるべし。ほかのように振る舞うは相応しくない。」

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

そう言い終えると、欲に急かされて彼はシャバリーの手を取った。彼女は微笑み、恭しく言った。「お放しください、お放しください。」

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

「主よ、苦行者が力ずくでこのようにするのは相応しくありません。私を父に願い出てください。さもなくば、あなたは成し遂げられません。」

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

マハーデーヴァは言われた。「麗しき面の者よ、汝の父はどこに留まっているのか、ただちに告げよ。大いなる瞳の者よ、我はまず恭しく礼拝し、そののち彼に会いに行こう。」

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

彼がそのように語ると、黒き瞳のほっそりした乙女はそれを聞き、父を連れて来た。かくして、牛を旗印とするヴリシャバドヴァジャ（牡牛の幡を掲げるシヴァ）は彼の前へと導かれた。

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

彼は、山々の最勝たるヒマヴァーンがカイラーサの峰に立ち、威光赫々として、多くの蛇に取り囲まれているのを見た。

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

戸口に立つ女神は彼をシャンカラに示して言った。「おおデーヴァ、こちらがわたしの父です。ためらわずにお求めください。父は必ずわたしをあなたにお与えになります。苦行者よ、遅れてはなりません。」

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

「そのとおりに」と思い定め、彼はただちにヒマーラヤに礼拝して言った。「山主の中の最勝者よ、大いなる心の御方よ、今日この吉祥なる乙女をわたしにお授けください。わたしは切なる思いに立っております。」

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

その哀願の言葉を聞くと、ヒマーラヤは立ち上がり、マヘーシャを身近に招き寄せて、山の王はみずから語った。

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

「なぜそのようにお語りになるのです、神よ。今、そのような言葉はふさわしくありません。あなたは三界の施与者、あなたは一切衆生の主、遍満する御方です。」

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

汝によってこの全宇宙は遍満される——動くものと動かぬものより成るこの世界は。かくして大いなるヒマラヤ山は讃嘆に没入していた。そのときナーラダが、諸仙に囲まれてそこへ来た。

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

彼は微笑みつつ言った。「主よ、汝に敬礼。三叉戟を執るシュूलパーニよ、礼拝します。おおシャンブよ、我が言葉を聴き給え——真理の精髄に満ちた、至上の言葉を。」

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

「女との交わりは、しばしば男にとって嘲りの因として仕立てられる。されど汝は諸世界の主、ナータ、至上をも超える至上者。おお देवेश（神々の主）よ、すべてを熟慮し、しかるべく語り給え。」

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

かくして大心のナーラダに諭され、シャンブは完全に目覚めた。すると至上の主は高らかに笑われた。

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

シヴァは言われた。「ここで汝が語ったことは真実である。ナーラダよ、決して他ならぬ。女への欲に駆られた交わりだけで、人はまことに堕落へと至るのだ。」

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

必ずそのとおりとなろう、疑いはない。汝の言葉が他となることはない。彼女に惑わされ、私は今日ガンダマーダナへ連れて来られた。

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

この行いは—まるでピシャーチャの仕業のように—まことに驚くべき出来事である。

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

ゆえに私は山のそばに留まらぬ。今日このまま、再び森の奥へ入ろう。そう言い終えると、彼は踏破しがたい道—瑜伽の力をもってしても到り難い道—を進んだ。

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

彼が拠り所を失い（去ろうとしている）と悟るや、ナーラダは急ぎ、ギリジャーと山の主、そして従者たちに言葉を告げた。

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

この御方は礼拝され讃えられるべきお方—どうか真実にお赦しあれ。ここにおわすはマヘーシャ、世界の主、偉大なる名声を具え、トリプラの敵なる御方。

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

ナーラダの口より発せられたその言葉を聞くや、偉大なる山々はギリジャー（パールヴァティー）を前に立て、行動の備えを整えた。

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

一同は世を安んずるシャンカラの御前に、杖のごとく全身を投げ出して（ダンダヴァット）平伏した。頭を垂れ、プラマタやグヒヤカらも皆、主を讃嘆した。

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

かく讃えられた世尊はガンダマーダナへと来臨された。そこで万有の主は、アンギラスおよび大いなる聖仙たちによりアビシェーカ（灌頂）を受けた。

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

そのときドゥンドゥビの太鼓が鳴り響き、数多の楽器が奏でられた。インドラをはじめ諸天は花の雨を降らせた。

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ブラフマーをはじめ多くの神々の群れに囲まれ、万界に礼拝されるヨーギンの主は、ギリジャー（パールヴァティー）とともに座した。至上の吉祥なる讃歌により請われ、主は天なる御座の上に大いなる威光をもって輝いた。

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

おお婆羅門たちよ、大いなる魂をもつマヘーシャには、このような行いが数多くある。これらは聞く者の罪を除き去る功徳の行いである。

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

ここにあるルドラのいかなる偉大な行いも、最上の物語としてすでに汝らは聞いた。では、さらに何を繰り返して語ろうか。

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

聖仙たちは言った。「スータよ、汝はまことにシャンカラの行いを語った。この物語そのものによって、我らは満ち足りた。疑いはない。」

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

スータは言った。「ヴィヤーサの恩寵により、私はすべてを聞き得た。これはシャンカラそのものの姿に貫かれた、驚異の教えである。広大にして、ヴェーダの精髄を妙に蔵し、最高にして霊的智そのものとして説かれた。」

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

至上の信を具え、このシヴァに愛される教えを誦させる者、また信愛をもってシャンブの驚異の偉大さを聴く者は、このシヴァ・シャーストラを喜び受け、最高の境地に至る。

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

まさにその瞬間、欲を抱く者は王なる白鳥となり、他の者は蜂や孔雀ともなった――皆それぞれ、胸の奥の渇望に満たされていた。