Adhyaya 58

Verse 1

अर्जुन उवाच । गुप्तक्षेत्रमिदं कस्मात्कस्माद्गुप्तं च नारद । यस्य प्रभावः सुमहान्नैव कस्यापि संस्तुतः

アルジュナは言った。「おおナーラダよ、なぜここは『秘された聖域』と呼ばれ、なぜ隠されたままなのか。威力は甚大であるのに、誰ひとり讃えないとは。」

Verse 2

नारद उवाच । पुरातनामत्र कथां गुप्तक्षेत्रस्य कारणे । शृणु पांडव शापेन गुप्तमासीदिदं यथा

ナーラダは言った。「ここに、この秘された聖域の由来を説く古き物語がある。聞け、パーンダヴァよ――呪いによって、いかにしてここが隠されるに至ったかを。」

Verse 3

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्सर्वतीर्थाधिदैवताः । प्रणामाय ब्रह्मसदो ब्रह्माणं सहिता ययुः

昔ある時、すべてのティールタ（聖なる渡し場）を司る神々は相集い、天の सभा に坐すブラフマーのもとへ赴き、敬虔に礼拝して頭を垂れた。

Verse 4

पुष्करस्य प्रभासस्य निमिषस्यार्बुदस्य च । कुरुक्षेत्रस्य क्षेत्रस्य धर्मारण्यस्य देवताः

プシュカラ、プラバーサ、ニミシャ、アルブダ、さらにクルクシェートラとダルマーラニヤの守護神々もまた（そこに）来臨した。

Verse 5

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः । केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

同様に、ヴァストラーパタ、シュヴェータ、ファルグティールタの守護神々も来た。さらにケーダーラ、そして数えきれぬほどの他の聖域の神々もまた来臨した。

Verse 6

सिंधुसागरयोगस्य महीसागरकस्य च । गंगासागरयोगस्य अधिपाः सूकरस्य च

シンドゥが大海に合する聖なる合流地、マヒーサーガラカ、そしてガンガーが海に入る聖会処（ガンガーサーガラ）の主宰者たち、さらにスーカラのティールタの主も उपस्थितした。

Verse 7

गंगारेवामुखीनां तु नदीनामधिदेवताः । शोणह्रदपुरोगाणां ह्रदानां चाधिदेवताः

ガンガーとレヴァーを筆頭とする諸河の守護神々、またショーナ・フラダを筆頭とする諸湖の守護神々も（そこへ）来た。

Verse 8

ते सर्वे संघशो भूत्वा श्रैष्ठ्य ज्ञानाय चात्मनः । समुपाजग्मुरमला महतीं ब्रह्मणः सभाम्

彼らは皆、群れを成して集会となり、清浄にして汚れなく、己がために真の卓越と正しい智を求めつつ、ブラフマーの大いなる सभाへと参集した。

Verse 9

तत्र तीर्थानि सर्वाणि समायातानि वीक्ष्य सः । उत्तस्थौ सहितः सर्वैः सभासद्भिः पितामहः

そのとき、すべてのティールタ（聖なる渡り場）が集い来たのを見て、ピターマハ（梵天ブラフマー）は廷臣一同とともに立ち上がった。

Verse 10

प्रणम्य सर्वतीर्थेभ्यः प्रबद्धकरसंपुटः । तीर्थानि भगवानाह विस्मयोत्फुल्ललोचनः

すべてのティールタに合掌して礼拝し、福徳なる主（梵天ブラフマー）は驚きに目を見開きつつ、ティールタたちに語りかけた。

Verse 11

अद्य नः सद्म सकलं युष्माभिरतिपावितम् । वयं च पाविता भूयो युष्माकं दर्शनादपि

今日、我らの住まいのすべては汝らによって甚だしく清められた。さらに我ら自身も、ただ汝らを拝見するだけで、いっそう清浄となる。

Verse 12

तीर्थानां दर्शनं श्रेयः स्पर्शनं स्नानमेव च । कीर्तनं स्मरणं चापि न स्यात्पुण्यं विना परम्

ティールタにおいては、見ること、触れること、そこで沐浴することがまことに吉祥である。さらに讃嘆し、想念することさえ—いずれも無上の功徳（プンニャ）を生じずには起こりえない。

Verse 13

महापापान्विता रौद्रास्त्वपि ये स्युः सुनिष्ठुराः । तेऽपि तीर्थैः प्रपूयंते किं पुनर्धर्मसंस्थिताः

大罪を負い、荒々しく、きわめて残忍な者であっても、聖なるティールタによって清められる。ましてやダルマに安住する者が、いかに清浄となることか。

Verse 14

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह । शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

このようにプラスタヤに告げたのち、彼は子に命じた。「速やかにアルガ（敬意の供水）を携えて来い。ティールタ（聖なる渡し場）を礼拝供養するためである。」

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । असंख्यानीह तीर्थानि दृश्यंते पद्मसंभव । यथा दिशसि मां तात अर्घमेकमुपानये

プラスタヤは言った。「蓮華より生まれし御方（ブラフマー）よ、ここには数えきれぬティールタが見える。父上のご指示のとおり、アルガ（供水）をただ一つ携えて参ります。」

Verse 16

धर्मप्रवचने श्लोको यत एष प्रगीयते

なぜなら、ダルマの教説においては、この偈こそが権威ある格言として古来誦されてきたからである。

Verse 17

भवेयुर्यद्यसंख्याता अर्घयोग्याः समर्चने । ततस्तेषां वरिष्ठाय दातव्योऽर्घः किलैकतः

もし供養の場に、アルガを受けるにふさわしい者が無数にあるならば、まことにその中の最勝者に、ただ一つのアルガを捧げるべきである。

Verse 18

ब्रह्मोवाच । साभिप्रायं साधु वत्स त्वया प्रोक्तमिदं वचः । एवं कुरुष्वैकमर्घमानय त्वं सुशीघ्रतः

ブラフマーは言った。「よく言った、わが子よ。汝の言葉は趣旨深く、善き意図に満ちている。ゆえにそのとおりにせよ。アルガを一つ携え、きわめて速やかに来るのだ。」

Verse 19

नारद उवाच । ततः पुलस्त्यो वेगेन समानिन्येऽर्घमुत्तमम् । तं च ब्रह्मा करे गृह्य तीर्थान्याहेति भारतीम्

ナーラダは言った。するとプラスタヤは素早く最上のアルガ（供水）を運んできた。ブラフマーはそれを手に取り、聖なる言葉でティールタ（聖地）たちに告げた。

Verse 20

सर्वैर्भवद्भिः संहत्य मुख्यस्त्वेकः प्रकीर्त्यताम् । तस्मै चार्घं प्रयच्छामि नैवं मामनयः स्पृशेत्

「汝ら皆、相集い、汝らの中でただ一人の最勝者を宣言せよ。その者にこのアルガを捧げよう——この行いにおいて、いささかの不都合も我に触れぬために。」

Verse 21

तीर्थान्यूचुः । न वयं श्रेष्ठतां विद्मः कथंचन परस्परम् । अस्माद्धेतोश्च संप्राप्ता ज्ञात्वा देहि त्वमेव तत्

ティールタたちは言った。「我らは互いの間で、誰が勝れているかをいかなる形でも知らぬ。ゆえにここへ来た。汝みずから定め、そしてそのアルガを授けよ。」

Verse 22

ब्रह्मोवाच । नाहं वेद्मि श्रेष्ठतां वः कथंचन नमोऽस्तु वः । सर्वे चापारमाहात्म्यं स्वयं मे वक्तुमर्हथ

ブラフマーは言った。「汝らのうち誰が最勝か、我にはいかなる形でも分からぬ。汝らすべてに礼拝する。汝らは各々、測り知れぬ大いなる威徳を具す。ゆえに、自らの無辺のマハートミヤを我に語るがよい。」

Verse 23

यत्र गंगा गया काशी पुष्करं नैमिषं तथा । कुरुक्षेत्रं तथा रेवा महीसागरसंगमः

「ガンガー、ガヤー、カーシー、プシュカラ、ナイミシャが在るところ、またクルクシェートラとレヴァーが在るところ——そこにもまた、マヒー（大地）と大海との合流がある。」

Verse 24

प्रभासाद्यानि शतशो यत्र नस्तत्र का मतिः

プラバーサ（Prabhāsa）をはじめとする数百のティールタ（聖地）がそこに在るなら、いかなる疑い、いかなる反論がなお残り得ようか。

Verse 25

नारद उवाच । एवमुक्ते पद्मभुवा कोपि नोवाच किंचन । चिरेणेदं ततः प्राह महीसागरसंगमः

ナーラダは言った。「蓮華より生まれし者（ブラフマー）がそのように語ると、誰ひとり何も言わなかった。やがて久しい後、マヒーサーガラ・サンガマが次の言葉を述べた。」

Verse 26

ममैनमर्घं त्वं यच्छ चतुरानन शीघ्रतः । यतः कोटिकलायां वा मम कोऽपि न पूर्यते

「四面の御方よ、速やかにこのアルガ（argha）という敬献を我に授けよ。千万のカーラー（kalā）の時を経ても、我に等しき者は決して見いだされぬゆえ。」

Verse 27

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा । सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

「インドラデュムナ王により大地が灼かれたとき、彼女はあらゆるティールタの精髄として溶け、マヒー（Mahī）と名づけられる河となった。」

Verse 28

सा च सर्वाणि तीर्थानि संयुक्तानि मया सह । सर्वतीर्थमयस्तस्मादस्मि ख्यातो जगत्त्रये

「そしてそのマヒーには、我とともに、すべてのティールタが結び合わされている。ゆえに我は三界において『一切のティールタより成る者』として知られる。」

Verse 29

गुहेन च महालिंगं कुमारेश्वरमीश्वरम् । संस्थाप्य तीर्थमुख्यत्वं मम दत्तं महात्मना

そしてグハ（スカンダ）は大リンガを、すなわち主クマーレーシュヴァラ（イーシュヴァラ）を建立した。これを安置し終えると、その大いなる魂は、私に諸ティールタの中で最勝の位を授けた。

Verse 30

नारदेनापि मत्तीरे स्थानं संस्थाप्य शोभनम् । सर्वेभ्यः पुण्यक्षेत्रेभ्यो दत्तं श्रैष्ठ्यं पुरा मम

またナーラダも、私の岸辺に麗しい聖なる座を स्थापितした。かつて私は、あらゆる功徳の聖域（プンニャ・クシェートラ）に勝る最上の位を授かった。

Verse 31

एवं त्रिभिर्हेतुवरैर्ममेवार्घः प्रदीयताम् । गुणैकदेशेऽपि समं मम तीर्थं न वै परम्

ゆえに、この三つの勝れた理由により、アルガ（供水）はただ私にのみ捧げられるべきである。その徳の一分においてさえ、我がティールタに等しいティールタはなく、まして勝るものはない。

Verse 32

इत्युक्ते वचने पार्थ तीर्थराजेन भारत । सर्वे नोचुः किंचनापि किं ब्रह्मा वक्ष्यतीति यत्

ティールタの王がこの言葉を語り終えると、パールタよ、バーラタよ、誰一人として何も言わず、「ブラフマーは何と語るのか」と思い巡らした。

Verse 33

ततो ब्रह्मसुतो ज्येष्ठः श्वेतमाल्यानुलेपनः । दक्षिणं बाहुमुद्धत्य धर्मो वचनमब्रवीत्

そのとき、白き花鬘と香油で飾られたブラフマーの長子ダルマは、右腕を高く掲げ、次の言葉を述べた。

Verse 34

अहो कष्टमिदं कूक्तं तीर्थराजेन मोहतः । सन्तोऽपि न गुणा वाच्याः स्वयं सद्भिः स्वका यतः

ああ、なんと嘆かわしい言葉であろうか。「ティールタの王」が迷妄によって口にしたのだ。たとえ真の徳を備えていても、善き人は自らの徳を語り立てない。自分のものだからである。

Verse 35

स्वीयान्गुणान्स्वयं यो हि सम्पत्सु प्रक्षिपन्परान् । ब्रवीति राजसस्त्वेष ह्यहंकारो जुगुप्सितः

栄えある時に他者を貶め、みずからの徳を語る者—それはラージャス的な我執（アハンカーラ）であり、忌むべき驕りである。

Verse 36

तस्मादस्मादहंकारात्सत्स्वप्येषु गुणेषु च । अप्रख्यातं ध्वस्तरूपमिदं तीर्थं भविष्यति

ゆえに、この我慢のために—たとえ徳が備わっていても—このティールタは名を失い、かつての栄光は崩れ去るであろう。

Verse 37

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं स्तम्भो गर्वः कृतो यतः । स्तंभस्य हि फलं सद्यो ब्रह्मापि प्राप किं परः

それは「スタンバ・ティールタ」として知られるであろう。そこでは驕り（garva）が「柱」（stambha）のごとく立てられたからだ。驕慢の果はただちに現れる—ブラフマーでさえそれを受けたのなら、まして他の者は言うまでもない。

Verse 38

इत्युक्ते धर्मदेवेन हाहेति रव उत्थितः । ततः शीघ्रं समायातो योगीशोऽहं च पांडव

ダルマ神がこのように語ると、「ああ、ああ！」という叫びが起こった。するとたちまち、ヨーギーたちの主が来臨し—そして私もまた、パーンダヴァよ、そこへ至った。

Verse 39

गुहस्ततो वचः प्राह धर्मदेवसमागमे । अयुक्तमेतच्छापोऽयं दत्तो यद्धर्म धार्ष्ट्यतः

そのときグハはダルマ神の御前で告げた。「おおダルマよ、この呪詛はふさわしくない。軽率な性急さによって与えられたものだからだ。」

Verse 40

ब्रवीतु कोऽपि सर्वेषां तीर्थानां तेषु वर्तताम् । यद्यैश्वर्यं नार्हतेसौ महीसागरसंगमः

「存在するあらゆるティールタを誰かが語るがよい。もしこの大地（あるいは河）と大海の合流が尊崇に値しないというなら、いったい何が値するのか。」

Verse 41

तिष्ठत्वात्मगुणो यच्च तीर्थराजेन वर्णितः । तत्र को विगुणो नाम मिथ्यावादी यतो गुणः

「『ティールタの王』が讃えた自性の徳は、そのままに存せよ。そこに『功徳なき者』など誰がいようか。もしそうなら、徳そのものが虚言となってしまう。」

Verse 42

अहो न युक्तं पालानां यदि तेऽप्यविमृश्य च । एवमर्थान्करिष्यंति कं यांति शरणं प्रजाः

「ああ、守護者（統治者）たる者が、このような事においてさえ思慮なく振る舞うのは相応しくない。もしこのように事を裁くなら、民は誰に帰依すればよいのか。」

Verse 43

एवमुक्ते गुहेनाथ धर्मो वचनमब्रवीत् । सत्यमेतद्यदर्होऽयं महीसागरसंगमः

主グハがこのように語ると、ダルマは答えた。「まことにそのとおり。この大地（あるいは河）と大海の合流は、真に至高の聖性に値する。」

Verse 44

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

たとえこの地があらゆるティールタ（聖地）の中で第一であり、ピターマハ（梵天ブラフマー）からさえ供養の敬礼を受けたとしても、なお自らの徳を語り立ててはならない――これこそ善人の常住の誓戒である。たとえ婉曲な自己賛美であっても、梵天すら揺り動かし得る。

Verse 45

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् । किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह । यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

自己を讃え、しかも他者を貶める言葉を交える者は、かつてのヤヤーティ王のように天より地へ堕ちぬであろうか。ゆえに、賢明なる主が先に定め給うた規範は、権威ある標準として受け持つべきである。

Verse 46

तानि सम्पालनीयानि तानि कोऽति क्रमेद्बुधः । तव पित्रा समादिश्य यदर्थं स्थापिता वयम्

それらの規定は厳かに守り保たれるべきである――いかなる賢者がそれを踏み越えようか。まさにこの目的のために、汝の父の命により我らは任じられたのだ。

Verse 47

पालयामास एतच्च त्वं पालयितुमर्हसि । ईश्वराः स्वप्रमाणेन भवंतो यदि कुर्वते

先の者もまたこれを守り給うた。汝もまた守護すべきである。高き主たちが自らの権威と規範に従って行ずるなら、秩序はそのように保たれる。

Verse 48

तदस्माभिरिदं युक्तं शासनं दिश्यतां परम् । एवमुक्त्वा स्वीयमुद्रां मोक्तुकामं वृषं तदा

ゆえに、我らによって最も相応しく、至高なるこの命令を下すべきである。そう語り終えると、その時（ダルマ）は自らの印章（ムドラー）を解き放たんとし、牡牛（ヴリシャ）へと向かい、放つ備えをした。

Verse 49

अहं प्रस्तावमन्वीक्ष्य वाक्यमेतदुदैरयम् । नमो धर्माय महते विश्वधात्रे महात्मने

状況を見定めて、私はこう言い放った。「大いなるダルマよ、宇宙を支える大霊よ、汝に帰依し奉る（ナモー）。」

Verse 50

ब्रह्मविष्णुशिवैर्नित्यं पूजितायाघनाशिने । यदि मुद्रां भवान्धर्म परित्यक्ष्यति कर्हिचित्

おおダルマよ、罪を滅する者、常にブラフマー・ヴィシュヌ・シヴァに礼拝される御方よ。もし汝がいつか、そのムドラー（権威の印）を捨て去ることがあるなら……

Verse 51

तदस्माकं कुतो भावो मा विश्वं नाशय प्रभो । योगीश्वरं गुहं चापि संमानयितुमर्हसि

そうなれば、私どもに何の望みが残りましょう。主よ、どうか世界を滅ぼさないでください。ヨーギンの主たるグハをも、尊び給うべきです。

Verse 52

शिववन्माननीयो हि यतः साक्षाच्छिवात्मजः । त्वां च देवो गुहः स्वामी संमानयितुमर्हति

まことに彼はシヴァのごとく尊ばれるべきです。なぜなら、彼はまさにシヴァの御子だからです。さらに、神なる主グハもまた、返礼として汝を敬うにふさわしいのです。

Verse 53

युवयोरैक्यभावेन सुखं जीवेदिदं जगत् । त्वया प्रदत्तः शापोऽयं मा प्रत्याख्यातिलक्षणः

お二方の和合と一体によって、この全世界が安らかに生きられますように。さらに、あなたが宣したこの呪詛が、撤回や否認のしるしとなりませんように。

Verse 54

अनुग्रहश्च क्रियतां तीर्थराजस्य मानद

おお、名誉を授ける御方よ、諸ティールタの王（最勝の聖なる渡し）に御加護をお垂れください。

Verse 56

एवमुच्चरमाणं मां प्रशस्याहापि पद्मभूः । साध्वेतन्नारदेनोक्तं धर्मैतद्वचनं कुरु । सम्मानय गुहं चापि गुहः स्वामी यतो हि नः । एवमुक्ते ब्रह्मणा च धर्मो वचनमब्रवीत्

このように私が語っていると、蓮華より生まれし者（梵天ブラフマー）は私を讃えて言った。「善いかな――ナーラダはよく語った。おおダルマよ、この言葉を成就せよ。さらにグハをも敬え。グハこそまことに我らの主である。」梵天がこのように告げると、ダルマは次の言葉で答えた。

Verse 57

नमो गुहाय सिद्धाय किंकरायस्य ते वयम् । मदीयां स्कन्द विज्ञप्तिं नाथैनामवधारय

成就せる完全者グハに礼拝いたします。私どもはあなたの主の僕であります。おお主スカンダよ、この私の願いをお聞き届けください。

Verse 58

स्तंभादेतन्महातीर्थमप्रसिद्धं भविष्यति । स्तंभतीर्थमिति ख्यातं सुप्रसिद्धं भविष्यति

この柱（スタンバ）より、この大いなるティールタはもはや無名ではなくなる。「スタンバティールタ」と称えられ、きわめて名高くなるであろう。

Verse 59

स्तम्भतीर्थमिति ख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् । यश्चात्र स्नानदानानि प्रकरिष्यति मानवः

「スタンバティールタ」として知られ、あらゆるティールタの果報を授ける。ここで沐浴と布施とを行う人は誰であれ——

Verse 60

यथोक्तं च फलं तस्य स्फुटं सर्वं भविष्यति । शनिवारे ह्यमावास्या भवेत्तस्याः फलं च यत्

彼のために説かれた果報は、疑いなくことごとく明らかに現れるであろう。さらに、アマーヴァーシャー（新月の日）が土曜日に当たるときの功徳は—

Verse 61

महीसागरयात्रायां भवेत्तच्चावधारय । प्रभासदशयात्राभिः सप्तभिः पुष्करस्य च

よく心得よ。同じ功徳はマヒーサーガラへの巡礼によっても生じ、さらに（その功徳は）プラバーサへの十度の巡礼、そしてプシュカラへの七度の巡礼にも等しい—

Verse 62

अष्टाभिश्च प्रयागस्य तत्फलं प्रभविष्यति । पंचभिः कुरुक्षेत्रस्य नकुलीशस्य च त्रिभिः

その同じ果報は、プラヤーガへの八度の巡礼、クルクシェートラへの五度の巡礼、そしてナクリーシャへの三度の巡礼を行ったかのように生じる—

Verse 63

अर्बुदस्य च यत्षड्भिस्तत्फलं च भविष्यति । वस्त्रापथस्य तिसृभिर्गंगायाः पंचभिश्च यत्

また同じ功徳は、アルブダへの六度の巡礼、ヴァストラーパタへの三度の巡礼、そして聖なるガンガーの功徳を五倍得たかのように生じる—

Verse 64

कूपोदर्याश्चतुर्भिश्च तत्फलं प्रभविष्यति । काश्याः षड्भिस्तथा यत्स्याद्गोदावर्याश्च पंचभिः

ここにおいても同じ霊的果報が生じる。すなわち、クーポーダリーへの四度の参詣、カーシーへの六度の参詣、そしてゴーダーヴァリーへの五度の参詣によって得られる功徳に等しい。

Verse 65

तत्फलं स्तंभतीर्थे वै शनिदर्शे भविष्यति । एवं दत्ते वरे स्कंदस्तदा प्रीतमनाभवत्

その同じ果報は、まことにスタンバティールタにおいて、シャニダルシャにて得られるであろう。かくして願いが授けられると、スカンダは心より歓喜した。

Verse 66

ब्रह्मापि स्तंभतीर्थाय ददावर्घं समाहितः । ददौ च सर्वतीर्थानां श्रेष्ठत्वममितद्युतिः

ブラフマーもまた、心を統一してスタンバティールタにアルギャ（供水）を捧げた。無量の光輝をもつその御方は、そこにあらゆるティールタの中での最勝位を授けた。

Verse 67

तीर्थानि च गुहं नाथं सम्मान्य विससर्ज सः । एवमेतत्पुरा वृत्तं गुप्तक्षेत्रस्य कारणम्

諸ティールタと主グハ（ナータ）をしかるべく敬い奉ったのち、彼はそれらを退かせた。かくして古の時に起こったのである—これこそが、この地が「グプタクシェートラ（隠された聖域）」と呼ばれる所以である。

Verse 68

भूयश्चापि प्रसिद्ध्यर्थं प्रेषिताप्सरसोऽत्र मे । विमोक्षिता ग्राहरूपात्त्वया ताश्च कुरूद्वह

さらに、この地の名声を広めるため、わがアプサラスたちはここへ遣わされた。しかも汝、クル族の最勝者よ、彼女らを鰐の姿から解き放った。

Verse 69

यतो धर्मस्य सर्वस्य नानारूपैः प्रवर्ततः । परित्राणाय भवतः कृष्णस्य च भवो भवे

なぜなら、汝よりこそ、さまざまな姿をもって一切のダルマが流れ出る。汝とクリシュナを護らんがため、シヴァが生まれ生まれに助け手となりますように。

Verse 70

तदिदं वर्णितं तुभ्यं सर्वतीर्थफलं महत् । श्रुत्वैतदादितः पूर्वं पुमान्पापैः प्रमुच्यते

かくして、すべてのティールタ（聖地）の大いなる果報が汝に説き明かされた。これを初めより聴く者は、罪より解き放たれる。

Verse 71

सूत उवाच । श्रुत्वेति विजयो धीमान्प्रशशंस सुविस्मितः । विसृष्टो नारदाद्यैश्च द्वारकां प्रति जग्मिवान्

スータは語った。これを聞いて、賢きヴィジャヤ（アルジュナ）は大いに驚嘆し、その物語を讃えた。ついでナーラダらに暇を賜り、ドヴァーラカーへと旅立った。