Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 113
Devanagari script
एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः । स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी
Transliteration
ekoddeśyamatikramya vedasyācāravānṛjuḥ | sa brāhmaṇa iti prokto nibhṛtaḥ satyavāgghṛṇī
Translation
ヴェーダのただ一つの教えにとどまらずそれを超えて学び、行いに戒律があり、まっすぐで—物静かで、言葉に真実があり、慈悲を備える者—その人こそ「婆羅門」と説かれる。
Word by Word
एकोद्देश्यम्a single prescribed aim/lesson
एकोद्देश्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + उद्देश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारय (एकम् उद्देश्यम्)
अतिक्रम्यhaving transgressed
अतिक्रम्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअति-क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; धातुः—क्रम्, उपसर्गः—अति; ‘having transgressed/overstepped’
वेदस्यof the Veda
वेदस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
आचारवान्of good conduct
आचारवान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआचार (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितान्त (वत्) ‘possessing conduct’
ऋजुःstraight/upright
ऋजुः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋजु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
ब्राह्मणःa brāhmaṇa
ब्राह्मणः:
Predicate nominative (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Discourse marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तःis called/said
प्रोक्तः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/called’
निभृतःrestrained
निभृतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-√भृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘restrained/quiet’
सत्यवाक्truth-speaking
सत्यवाक्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + वाच्/वाक् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सत्यं वाक् यस्य)
घृणीcompassionate
घृणी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघृणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘compassionate’ (घृणि-शब्द)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), contextually within Māheśvarakhaṇḍa narration to the sages
Visual Art Cues
Scene: A serene brāhmaṇa-teacher seated in a forest hermitage or temple courtyard, palm-leaf manuscript nearby, blessing a student; his calm posture and compassionate gaze embody satya and dayā.
FAQs
A brāhmaṇa is defined by meaningful study, integrity, truthfulness, restraint, and compassion—not by outward label alone.
No tīrtha is mentioned.
No specific rite; it emphasizes ethical and educational qualifications.