Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्
Transliteration
hīyamāno na śuddhaḥ syāditi dharmavido viduḥ | śikyacchede tulābhaṃge punarāropayennaram
Translation
ダルマを知る者は言う。もし軽くなるなら、清浄とは認められない。皿を吊るす紐が断たれ、あるいは天秤が壊れたなら、その男を再び載せよ（試験をやり直せ）。
Word by Word
हीयमानःdecreasing (in weight)
हीयमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootहā (धातु) / ही (धातु) + यक् (कर्मणि) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः = हीयमानः (decreasing)
नnot
न:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध) = न (negation)
शुद्धःpure; cleared
शुद्धः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्यात्would be
स्यात्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/वाक्य-समाप्ति) = इति (quotative)
धर्मविदःknowers of dharma
धर्मविदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः = धर्मं वेत्ति इति धर्मविद् (उपपद-तत्पुरुष)
विदुःknow; declare
विदुः:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
शिक्यच्छेदेin the event of the sling/strap breaking
शिक्यच्छेदे:
Adhikaraṇa (Location/occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिक्य (प्रातिपदिक) + छेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः = शिक्यस्य छेदः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुलाभङ्गेin the breaking of the balance
तुलाभङ्गे:
Adhikaraṇa (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतुला (प्रातिपदिक) + भङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः = तुलायाः भङ्गः (षष्ठी-तत्पुरुष)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = पुनः (again)
आरोपयेत्should place/raise
आरोपयेत्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु) + णिच् (causative)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त
नरम्the man
नरम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: The balance tilts the other way; the accused appears anxious; a sling snaps or the beam cracks, prompting priests to halt and reset the ordeal for a proper retest.
Characters & Entities
D
dharmavidaḥT
tulā (balance)FAQs
Dharma values reliability and due process; flawed instruments require repetition rather than hasty conclusions.
No tīrtha is named.
If the accused becomes lighter, he is not cleared; if the apparatus fails (strap cut/balance breaks), repeat by placing him again.