Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 98
Devanagari script
वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहश्च देहोऽयं परिकीर्तितः
Transliteration
vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ vyādhirucyate | vātādīnāṃ samūhaśca deho'yaṃ parikīrtitaḥ
Translation
ヴァータ・ピッタ・カパ等の不均衡は「病」と説かれる。またこの身は、ヴァータをはじめとする諸要素の寄せ集めにすぎないと称される。
Word by Word
वातपित्तकफादीनाम्of (the) vāta, pitta, kapha, etc.
वातपित्तकफादीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक) + पित्त (प्रातिपदिक) + कफ (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—वात-पित्त-कफ-आदि (समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व) + षष्ठी-सम्बन्ध
वैषम्यम्imbalance
वैषम्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवैषम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्याधिःdisease
व्याधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वैषम्यस्य विशेष्य-रूपेण (apposition)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
वातादीनाम्of vāta etc.
वातादीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—वात-आदि (तत्पुरुष: 'vāta and the rest')
समूहःaggregate/collection
समूहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसमूह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
देहःbody
देहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता) विशेषण
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
परिकीर्तितःis declared/described
परिकीर्तितः:
Karta (Subject/कर्ता) विशेषण
TypeAdjective
Rootपरि-√कीर्त्/√कृत् (धातु) → परिकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); विशेषणम् (देहः)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvara-khaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A sage points to a stylized human figure composed of swirling currents labeled vāta, pitta, kapha; the currents shift, showing imbalance turning into disease clouds.
FAQs
It frames the body as unstable and composite, supporting detachment and dharmic urgency rather than bodily pride.
None is mentioned; the verse is doctrinal/reflective.
No ritual is prescribed; it offers a diagnostic definition of disease and the body’s nature.