Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15
Devanagari script
तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति । कुलालचक्रमध्यस्थो यता मंदं प्रसर्पति
Transliteration
tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati | kulālacakramadhyastho yatā maṃdaṃ prasarpati
Translation
それゆえ太陽は、わずかな時のうちにより広い地上の距離を進む。陶工のろくろの外縁にあるものが速く動くように、その時期には速やかに進行する。
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूतः पञ्चमी-एकवचनरूपम्; हेत्वर्थे (therefore/from that reason)
प्रकृष्टाम्excellent/advanced
प्रकृष्टाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकृष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (भूमिम्)
भूमिम्ground/earth (distance)
भूमिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
सःhe/it
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
कालेनby/within time
कालेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/परिमाणवाचक (by/within time)
अल्पेनsmall/short
अल्पेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (कालेन)
गच्छतिgoes/reaches
गच्छति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
कुलालचक्रमध्यस्थःstanding at the middle of a potter’s wheel
कुलालचक्रमध्यस्थः:
Karta (Subject-appositive/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुलाल-चक्र-मध्य-स्थ (प्रातिपदिक; कुलाल + चक्र + मध्य + स्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुलालस्य चक्रम्; तस्य मध्यः; तत्र स्थितः)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक/तुलनार्थक (as/just as)
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रथमा/द्वितीया प्रयोगः (slowly)
प्रसर्पतिcreeps/moves along
प्रसर्पति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
Speaker
Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)
Skanda Dialogue
Listener: Phālguna (Arjuna)
Visual Art Cues
Scene: Split-scene: a potter spinning a wheel, with a figure at the rim moving swiftly; above, the Sun’s chariot tracing a fast arc—visual parallel between craft and cosmos.
Characters & Entities
S
SūryaK
Kulālacakra (potter’s wheel)FAQs
Perceived speed differs by position and phase; one should measure life wisely, knowing time’s movement is not experienced uniformly.
No tīrtha is referenced; the verse uses an everyday craft image to explain cosmic motion.
None.