Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 90
Devanagari script
तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्
Transliteration
tayā mayūramājaghne mayūro vimukho'bhavat | dṛṣṭvā parāṅmukhaṃ lokeṣu vāsudevo'bravīttvaran
Translation
その棍棒で孔雀を打つと、孔雀は背を向けた。諸世界の前で顔をそむけたのを見て、ヴァースデーヴァは急ぎ語った。
Word by Word
तयाby her/with her
तया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (Instrumental singular feminine)
मयूरम्the peacock
मयूरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम् (Accusative singular)
आजघ्नेstruck/attacked
आजघ्ने:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (3rd sg perfect)
मयूरःthe peacock
मयूरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम् (Nominative singular)
विमुखःturned away, averse
विमुखः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Nominative singular masculine adjective)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (3rd sg imperfect)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्तम् (Gerund/Absolutive)
पराङ्मुखम्turned away
पराङ्मुखम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपराङ्मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Accusative singular masculine adjective)
लोकेषुin the worlds/among people
लोकेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), बहुवचनम् (Locative plural)
वासुदेवःVāsudeva
वासुदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम् (Nominative singular)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (3rd sg imperfect)
त्वरन्hastening
त्वरन्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Present active participle, nom. sg.)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating
Skanda Dialogue
Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)
Visual Art Cues
Scene: A cosmic battlefield: Vāsudeva, alert and commanding, sees the peacock (Skanda’s vāhana emblem) recoil/turn away after being struck; the scene is framed as witnessed by the three worlds, with dust, banners, and divine radiance.
Characters & Entities
M
MayūraV
VāsudevaT
TārakaFAQs
Even momentary setbacks in righteous struggle call forth timely counsel and renewed resolve.
None.
None.