Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15
Devanagari script
रथा गजाश्च पतितास्तुरंगाश्च श्रमान्विताः । स्थिता वमंतो धावंतो गलद्द्रुतवसास्रजः
Transliteration
rathā gajāśca patitāsturaṃgāśca śramānvitāḥ | sthitā vamaṃto dhāvaṃto galaddrutavasāsrajaḥ
Translation
戦車と象は倒れ伏し、馬は疲労に圧されて、立ちすくむものも走り回るものも嘔吐し、花鬘や馬具は緩んで垂れ、滴り落ちた。
Word by Word
रथाःchariots
रथाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
गजाःelephants
गजाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
पतिताःfallen
पतिताः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootपतित (पत् धातु; क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्
तुरंगाःhorses
तुरंगाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतुरंग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
श्रम-अन्विताःwearied / exhausted
श्रम-अन्विताः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootश्रम-अन्वित (श्रम प्रातिपदिक + अन्वित (अन्वि/अनु-इ धातु; क्त))
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तृतीया/सह-भावार्थक-तत्पुरुषः (श्रमेन अन्विताः = श्रमयुक्ताः)
स्थिताःstanding
स्थिताः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootस्थित (स्था धातु; क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (स्थित = standing)
वमन्तःvomiting
वमन्तः:
Karta (Agentive qualifier)
TypeAdjective
Rootवम् (धातु; शतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; शतृ (present active participle)
धावन्तःrunning
धावन्तः:
Karta (Agentive qualifier)
TypeAdjective
Rootधाव् (धातु; शतृ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; शतृ (present active participle)
गलत्-द्रुत-वसा-स्रजःwhose garlands of fat were dripping/oozing
गलत्-द्रुत-वसा-स्रजः:
Karta (Agentive qualifier)
TypeAdjective
Rootगलत् (गल् धातु; शतृ) + द्रुत (द्रु धातु; क्त) + वसा (प्रातिपदिक) + स्रज्/स्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः (येषां वसाः स्रजः च द्रुताः/स्रवन्ति, ते)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Visual Art Cues
Scene: Broken chariots toppled; elephants collapsed; horses staggering, some running in panic, foaming and vomiting; garlands and harnesses slipping and dripping as the army dissolves into confusion.
Characters & Entities
D
Daityas (implied army context)FAQs
Material strength and military might collapse under the weight of karma and divine ordinance; endurance without dharma is fragile.
No; the verse is battle/calamity description, not a tīrtha-māhātmya.
None mentioned.