Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

Transliteration

avijñātaṃ sthāpanīyaṃ stheyaṃ tadavidūrataḥ | yastāṃ bhūmimupāgamya akasmādvinirvatate

Translation

それは他人に知られぬようにその場に据え、汝はそれより遠からず立て。かの地に来て、にわかに引き返す者は——

Word by Word

• अविज्ञातम्: unknown, unrecognized
• अविज्ञातम्: Karman (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + विज्ञात (प्रातिपदिक; ज्ञा-धातुज क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (स्थापनीयं/स्थेयं)

• स्थापनीयम्: to be placed, should be set
• स्थापनीयम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तव्यत्/अनीयर्-अर्थक कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विधेय—‘स्थापनीयम्’ = स्थापयितव्यम्

• स्थेयम्: to be stood/kept, should remain
• स्थेयम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; ‘स्थेयम्’ = स्थातव्यम्

• तत्: that
• तत्: Discourse (Deictic/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक

• अविदूरतः: from not far away, nearby
• अविदूरतः: Modifier (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अ + विदूर + तस् (अव्यय-निर्माण)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; अर्थः—‘अविदूरात्’ = नातिदूरात्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• ताम्: that
• ताम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• भूमिम्: ground, earth
• भूमिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• उपागम्य: having approached
• उपागम्य: Modifier (Purvakriya/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); अर्थः—उपगम्य = समीपं गत्वा

• अकस्मात्: suddenly
• अकस्मात्: Modifier (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अकस्मात् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय; अर्थः—सहसा/अनायासेन

• विनिर्वतते: turns back/withdraws, departs
• विनिर्वतते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī) — gate/road liminal spot

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The corpse is placed discreetly; observers stand at a distance in the shadows. A lone ascetic approaches the spot and—at the crucial moment—either turns back suddenly or proceeds, creating a dramatic pause.

Characters & Entities

• Saṃvarta
• Vārāṇasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text highlights discernment: saintliness is inferred from conduct in challenging circumstances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī, where even ordinary streets become settings for dharmic revelations.

What ritualistic prescription is mentioned?

No devotional rite is prescribed; it is a narrative instruction to observe the sage’s reaction.