Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

Transliteration

tāṃ ca vedaśirāḥ kanyāṃ snehena samavardhayat | kṣīreṇa svāśramasthāyā hariṇyā hariṇīkṣaṇām

Translation

そしてヴェーダシラスは深い慈愛をもってその乙女を育て、庵に住む雌鹿の乳で、鹿のような瞳の子を養った。

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• वेदशिराः: Vedaśiras
• वेदशिराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेदशिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• कन्याम्: the girl
• कन्याम्: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• स्नेहेन: with affection
• स्नेहेन: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• समवर्धयत्: nurtured/raised
• समवर्धयत्: Kriyā (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अव-वृध् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• क्षीरेण: with milk
• क्षीरेण: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• स्वाश्रमस्थायाः: of (the doe) staying in his own hermitage
• स्वाश्रमस्थायाः: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्व + आश्रम + स्था (प्रातिपदिक); ‘स्वाश्रमस्था’
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (स्व-आश्रमे स्थिता)

• हरिण्याः: of the doe
• हरिण्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• हरिणीक्षणाम्: (the girl) with doe-like eyes
• हरिणीक्षणाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरिणी + ईक्षण (प्रातिपदिक); ‘हरिणीक्षणा’
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (हरिण्याः इव ईक्षणं यस्याः)

Speaker

Skanda (deduced narrative voice in Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sage Vedaśiras lovingly feeds the doe-eyed girl with milk from a gentle doe that lives within the hermitage; the scene radiates quiet forest sanctity and parental affection.

Characters & Entities

• Vedaśiras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is embodied as care and guardianship—saintly compassion sustains and protects the vulnerable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights the sanctity of the rishi’s āśrama within the Kāśī-khaṇḍa setting, rather than a named bathing-place.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes upbringing and nourishment as part of the narrative.