Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

अतीव यदसाध्यं स्यात्स्वबुद्धिबलपौरुषैः । तत्कार्यं हि सुसिद्धं स्यात्त्वदनुध्यानतः शिव

Transliteration

atīva yadasādhyaṃ syātsvabuddhibalapauruṣaiḥ | tatkāryaṃ hi susiddhaṃ syāttvadanudhyānataḥ śiva

Translation

自らの知恵と力と人の努力では到底不可能なことさえ、あなたへの禅定によって完全に成し遂げられる、シヴァよ。

Word by Word

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अतिशयार्थक-अव्यय (very, exceedingly)

• यत्: which (thing)
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम

• असाध्यम्: not achievable, impossible
• असाध्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + साध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (यत्)

• स्यात्: may be, would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/आज्ञा), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्व-बुद्धि-बल-पौरुषैः: by one’s own intellect, strength, and effort
• स्व-बुद्धि-बल-पौरुषैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + पौरुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (बुद्धि+बल+पौरुष) पूर्वपद ‘स्व’; करण (by one’s own intellect, strength, and effort)

• तत्-कार्यम्: that task
• तत्-कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तत् कार्यम्)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (for/indeed)

• सुसिद्धम्: well-accomplished
• सुसिद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कार्यम्)

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वद्-अनुध्यानतः: because of meditation on you
• त्वद्-अनुध्यानतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अनुध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (त्वयि अनुध्यानम्); हेतौ/कारण (because of)

• शिव: O Śiva
• शिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / internal audience

Visual Art Cues

Scene: A devotee sits in meditation before a Śiva-liṅga; behind the meditator, obstacles dissolve—mountains of difficulty become smooth paths through Śiva’s radiance.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace accessed through meditation surpasses the limits of personal capacity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the contextual sacred field where Śiva-centered practice is repeatedly praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Anudhyāna (sustained meditation) on Śiva is prescribed as the means to accomplish even difficult aims.