Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

योयं न गोचरः क्वापि वाणीमनसयोरपि । स मेऽपत्यत्वमासाद्य किं न दास्यति चिंतितम्

Transliteration

yoyaṃ na gocaraḥ kvāpi vāṇīmanasayorapi | sa me'patyatvamāsādya kiṃ na dāsyati ciṃtitam

Translation

言葉の及ばぬ者、心すら届かぬ者よ。もしその御方が我が子となるなら、我が胸に念ずる願いで、授けられぬものがあろうか。

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• गोचरः: an object of reach/perception
• गोचरः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘range/object of perception’

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्यय + अव्यय ‘अपि’ (indefinite: anywhere)

• वाणीमनसयोः: of speech and mind
• वाणीमनसयोः: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वाणी + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग(वाणी)+नपुंसकलिङ्ग(मनस्), षष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचन; द्वन्द्व-समास ‘वाणी च मनश्च’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (even/also)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• मे: to me / my
• मे: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; ‘my’

• अपत्यत्वम्: sonship/child-status
• अपत्यत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपत्य + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भाववाचक-त्व

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ+सद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), ‘having attained’

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; प्रश्नवाचक

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (rhetorical with किम्)

• दास्यति: will give
• दास्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• चिन्तितम्: the desired/thought-of (thing)
• चिन्तितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिन्त् (धातु) → चिन्तित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘that which is thought/desidered’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant, formless-yet-formed presence suggested: the Lord beyond speech and mind, depicted with a subtle aura or as a liṅga/light, while the devotee imagines him as a child granting boons.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The transcendent Lord, though beyond mind and speech, becomes accessible through relationship and devotion, and fulfills what is truly sought.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs in the Kāśī context, but no single tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes the Lord’s transcendence and grace rather than a specific rite.