Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

खेलोयमस्य त्र्यक्षस्य यस्य भक्तस्य कुत्रचित् । न दुर्लभतरं किंचिदहो क्वाहं क्व काशिका

Transliteration

kheloyamasya tryakṣasya yasya bhaktasya kutracit | na durlabhataraṃ kiṃcidaho kvāhaṃ kva kāśikā

Translation

これぞ三つ目の主の御戯れ。主に帰依する者には、いずこにおいても真に得難きものはない。ああ、かつての私は何者で、そしてこのカーシカーは何と尊いことか。

Word by Word

• खेलः: play, sport
• खेलः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खेल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, षष्ठी, एकवचनम्

• त्रि-अक्षस्य: of the three-eyed (Śiva)
• त्रि-अक्षस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्; द्विगु-समासः

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, षष्ठी, एकवचनम् (relative pronoun)

• भक्तस्य: of the devotee
• भक्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• कुत्रचित्: somewhere, at some time
• कुत्रचित्: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्र (अव्यय) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्यय (indefinite adverb: ‘somewhere/at some time’)

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• दुर्लभ-तरम्: more difficult to obtain
• दुर्लभ-तरम्: Karta/Karman (contextual)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तरप्-प्रत्ययान्त (comparative)

• किंचित्: anything
• किंचित्: Karta/Karman (contextual)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अनिश्चितार्थ (indefinite)

• अहो: ah!, indeed!
• अहो: Bhāva (भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयादि-निपात (exclamatory particle)

• क्व: where?
• क्व: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्

• क्व: where?
• क्व: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• काशिका: Kāśikā (Kāśī)
• काशिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काशिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Tvaṣṭṛ’s son (tvāṣṭraḥ)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśikā (Kāśī) under Tryakṣa’s līlā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka-sages (frame assumed; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A devotee exclaims in awe: ‘What was I, and what is Kāśikā!’—shown as a small figure before the radiant cityscape of Kāśī, with Śiva’s three-eyed presence subtly pervading the scene.

Characters & Entities

• Tryakṣa (Śiva)
• Kāśikā (Kāśī/Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion invites Śiva’s līlā: the impossible becomes possible, culminating in the blessing of reaching Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśikā—Kāśī (Varanasi), revered as Śiva’s own city.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse highlights bhakti as the decisive spiritual means.