Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 55

Devanagari script

पुरीं वैश्वेश्वरीं प्राप्तो मनःस्वास्थ्यमवाप च । ततः प्रापय्य तां काशीं तापसः क्वाप्यतर्कितम्

Transliteration

purīṃ vaiśveśvarīṃ prāpto manaḥsvāsthyamavāpa ca | tataḥ prāpayya tāṃ kāśīṃ tāpasaḥ kvāpyatarkitam

Translation

ヴァイシュヴェーシュヴァラの聖都に至ると、彼は心の安らぎと健やかさを得た。ついで苦行者は彼をそのカーシーへ導き、都の内なる思いも寄らぬ場所へと案内した。

Word by Word

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Goal/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• वैश्वेश्वरीम्: of Viśveśvara / belonging to the Lord of all
• वैश्वेश्वरीम्: Karma qualifier (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैश्वेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पुरीम्)

• प्राप्तः: having reached
• प्राप्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त (past participle) पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘(सः) प्राप्तः’ = ‘having reached’

• मनःस्वास्थ्यम्: peace/health of mind
• मनःस्वास्थ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + स्वास्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• अवाप: he obtained
• अवाप: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘he obtained’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• ततः: then
• ततः: Temporal adverb (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तर (then/thereafter)

• प्रापय्य: having brought
• प्रापय्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोग (causative) + क्त्वान्त (Gerund) अव्यय; ‘having caused to reach / having brought’

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• काशीम्: to Kashi
• काशीम्: Karma (Goal/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तापसः: the ascetic
• तापसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• क्वापि: somewhere
• क्वापि: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमूह; अनिश्चित-स्थानवाचक (somewhere)

• अतर्कितम्: unexpectedly
• अतर्कितम्: Adverbial qualifier (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + तर्कित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक; क्रियाविशेषणवत्—‘unexpectedly’

Speaker

Narrator (within the Kāśīkhaṇḍa dialogue frame, traditionally Skanda narrating to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaiśveśvara (Viśvanātha) in Kāśī

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Internal story addressee (not specified)

Visual Art Cues

Scene: The pilgrim arrives at Vaiśveśvarī Purī and feels sudden mental ease; the ascetic then leads him to an unexpected, perhaps hidden, sacred spot within Kāśī.

Characters & Entities

• Vaiśveśvarī Purī (Kāśī)
• Vaiśveśvara (Śiva)
• Kāśī
• Tapasvī
• Tvāṣṭra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Entering Kāśī—city of Viśveśvara—naturally bestows inner steadiness and peace, preparing the seeker for deeper sacred encounters.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vaiśveśvarī Purī—Kāśī centered on Viśveśvara (Viśvanātha).

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse highlights the spiritual effect of arrival (darśana/entry) into the sacred city.