Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 31

Devanagari script

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

Transliteration

etadeva paraṃ jñānaṃ saṃsārocchittikāraṇam | vapurvisarjanaṃ kāle yattavānaṃdakānane

Translation

これこそが至上の智、サンサーラ断滅の因――定めの時に、あなたのアーナンダの林において、この身を捨て去ることです。

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphasis)

• परम्: supreme
• परम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (ज्ञानम्)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• संसारोच्छित्तिकारणम्: the cause of ending saṃsāra
• संसारोच्छित्तिकारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + उच्छित्ति (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (संसारस्य उच्छित्तेः कारणम्)

• वपुः: body
• वपुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; अत्र समासपूर्वपदम्

• विसर्जनम्: abandoning, relinquishment
• विसर्जनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वि + सृज् (धातु) + ल्युट् (कृदन्त; भाववाचक-नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियानाम (verbal noun: act of abandoning)

• काले: at the time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun: which)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• आनन्दकानने: in the forest of bliss (Ānandakānana)
• आनन्दकानने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आनन्दस्य काननम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandavana (Ānandakānana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene grove named Ānandavana: Śiva’s presence suffuses the forest; a devotee peacefully relinquishes the body on a simple mat, surrounded by lamps and chanting attendants; the atmosphere is blissful rather than mournful.

Characters & Entities

• Ānandakānana
• Saṃsāra
• Jñāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In the Kāśī-mahātmya vision, the highest liberating ‘knowledge’ culminates in a blessed departure from the body in Śiva’s sacred precincts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandakānana, a sacred grove/zone of Kāśī associated with Śiva’s bliss and liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite is stated; the verse exalts the salvific significance of dying within Kāśī’s sanctified space.