Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

यदंतर्लीनमखिलं भूतं भावि भवत्पुनः । तद्बीजं बीजरहितं द्रुहिणेन विलोकितम्

Transliteration

yadaṃtarlīnamakhilaṃ bhūtaṃ bhāvi bhavatpunaḥ | tadbījaṃ bījarahitaṃ druhiṇena vilokitam

Translation

過去・未来・現在の一切の存在が内に溶け込むその中にある、種なき「種子」を、ドルヒナ（梵天）は拝した。

Word by Word

• यत्: which/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• अन्तर्लीनम्: merged within/absorbed inside
• अन्तर्लीनम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपपद) + ली (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: अव्ययीभाव-समास (अन्तर्+लीन); भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• भूतम्: the past/what has been; being
• भूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भावि: future/what will be
• भावि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• भवत्: present/what is
• भवत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकालवाचक विशेषण (present)

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/पुनरावृत्त्यर्थक क्रियाविशेषण (adverb)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशार्थक

• बीजम्: seed
• बीजम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• बीजरहितम्: seedless/without seed
• बीजरहितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बीज (प्रातिपदिक) + रहित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (बीज-रहित); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• द्रुहिणेन: by Druhiṇa (Brahmā)
• द्रुहिणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्रुहिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• विलोकितम्: seen/beheld
• विलोकितम्: Kriyā (Verb)
• Type: Adjective
• Root: वि+लोक् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कर्मणि प्रयोगे) ‘seen’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages in the Purāṇic frame

Visual Art Cues

Scene: A vast dark-luminous expanse where galaxies and beings appear as faint sparks dissolving into a central, formless point of light—‘seedless seed’—witnessed by Brahmā in stillness.

Characters & Entities

• Brahmā (Druhiṇa)
• Seedless Seed (uncaused cause)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The ultimate reality is the uncaused cause in which all time and beings are contained and into which they dissolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, Kāśī is the implied mokṣa-kṣetra where such highest metaphysical truth is taught.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it is a metaphysical description meant to deepen contemplation.