Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72
Devanagari script
अत्यार्तमरटद्व्याघ्रो रोदसी परिपूरयन् । तेन नादेन सहसा सं प्रवेपितमानसाः
Transliteration
atyārtamaraṭadvyāghro rodasī paripūrayan | tena nādena sahasā saṃ pravepitamānasāḥ
Translation
虎は激しい苦痛にうめき、天地を満たすほどに咆哮した。その突然の叫びによって、人々の心はたちまち恐れに揺さぶられた。
Word by Word
अतिexcessively, very
अति:
Viśeṣaṇa (modifier)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/अव्यय (prefix/adverbial intensifier)
आर्तdistressed, afflicted
आर्त:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
मरटत्roaring, bellowing
मरटत्:
Viśeṣaṇa (modifier)
TypeAdjective
Rootमरट् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (present active participle)
व्याघ्रःtiger
व्याघ्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; द्यावापृथिव्योर् नाम (the two worlds: heaven and earth)
परिपूरयन्filling, pervading
परिपूरयन्:
Kriyā (verbal action qualifying the subject)
TypeVerb
Rootपरि + पूरय् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (filling)
तेनby that
तेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
नादेनby the roar/sound
नादेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सम्completely, together (prefix)
सम्:
Upasarga (verbal prefix)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग (prefix)
प्रवेपितमानसाःthose whose minds were made to tremble
प्रवेपितमानसाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र + वेप् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
Formसमासः—प्रवेपित-मानस (कर्मधारय/तत्पुरुषवत्: ‘प्रवेपितं मनः येषाम्’); क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त ‘प्रवेपित’; बहुवचन, प्रथमा; पुंलिङ्ग (समूहवाचक)
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa discourse commonly Skanda → Agastya)
Visual Art Cues
Scene: Night in Kāśī: a tiger in visible agony roars; the roar expands across the cosmos, making sages and townsfolk tremble; distant ghāṭs and temple silhouettes under moonlight.
Characters & Entities
V
Vyāghra (tiger)FAQs
Cosmic signs and intense cries can become turning points that summon spiritual witnesses and reveal divine protection.
Kāśī’s sacred environment, where extraordinary events signal Śiva’s presence and protection.
None; it describes an omen-like roar that prompts the next devotional response.