Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13
Devanagari script
तदनिष्पन्न सर्वांगः शपामि त्वा विहंगमे । तेषामेवैधि दासी त्वं सपत्न्यंग भुवामिह
Transliteration
tadaniṣpanna sarvāṃgaḥ śapāmi tvā vihaṃgame | teṣāmevaidhi dāsī tvaṃ sapatnyaṃga bhuvāmiha
Translation
「ゆえに、我が四肢が未だ成らぬままゆえ、鳥の母よ、汝を呪う。ここ地上にて彼らの奴となれ――共妻の一肢よ。」
Word by Word
तत्that (one/thing)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; निर्देश (that)
अनिष्पन्नunfinished, not developed
अनिष्पन्न:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनिष्पन्न (प्रातिपदिक; नि√पद्/पद् + निष्पन्न, नञ्-पूर्वक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; विशेषण (not fully formed)
सर्वाङ्गः(with) all limbs (i.e., whole-bodied)
सर्वाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (all + limbs)
शपामिI curse
शपामि:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
विहङ्गमेO bird
विहङ्गमे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम
एवonly/indeed
एव:
Niyamaka (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
एधिbecome
एधि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootएध् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दासीa maidservant
दासी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम
सपत्नीco-wife, rival wife
सपत्नी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
अङ्गO dear!/indeed (vocative particle)
अङ्ग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootअङ्ग (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
Formअव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)
भुवाम्be
भुवाम्:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; वैदिक/छान्दस रूप ‘भुवाम्’ = ‘भव’
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
Speaker
Aruṇa
Skanda Dialogue
Listener: Primary interlocutor of Kāśīkhaṇḍa (not specified in excerpt)
Visual Art Cues
Scene: Half-formed Aruṇa, radiant yet incomplete, raises a hand in anger; Vinata recoils in grief; shadowy nāgas symbolize Kadrū’s sons; the air feels charged as the curse is uttered.
Characters & Entities
V
VinatāK
Kadrū (implied “them”)K
Kādraveyāḥ (implied)FAQs
Harmful, rash choices can bind one into suffering; dharma teaches that bondage arises from prior actions and is ended by right means.
No specific tīrtha is named in this verse.
None.