Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

विधूमेसन्न मुसले व्यंगारे भुक्तवज्जने । वृत्ते शरावसंपाते भिक्षां नित्यं चरेद्यतिः

Transliteration

vidhūmesanna musale vyaṃgāre bhuktavajjane | vṛtte śarāvasaṃpāte bhikṣāṃ nityaṃ caredyatiḥ

Translation

かまどの煙が消え、杵が休み、火勢が鎮まり、人々が食事を終え、器の音が止んだとき、出家者は常に托鉢に出よ。

Word by Word

• वि-धूमे: in a smokeless (hearth)
• वि-धूमे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद) + धूम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘धूमे’ इत्यस्य विशेषण—‘धूमरहिते’ (vi- = वियुक्त)

• असन्न: when absent / not present
• असन्न: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: असत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘धूमे’ इत्यादि सप्तम्यन्तेषु विशेषणरूपेण—‘असति/न सति’ (not present)

• मुसले: in/at the pestle
• मुसले: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुसल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वि-अङ्गारे: in a coal-less (fireplace)
• वि-अङ्गारे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद) + अङ्गार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘अङ्गारे’ इत्यस्य विशेषण—‘अङ्गाररहिते’

• भुक्त-वत्: among people who have eaten
• भुक्त-वत्: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय) ; भुक्त (कृदन्त) + वत् (तद्धित)
• Form: ‘भुक्त’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ; ‘भुक्तवत्’ = वत्-प्रत्ययान्त विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (जने इत्यस्य विशेषण)

• जने: among people
• जने: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वृत्ते: when finished/ended
• वृत्ते: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘शरावसंपाते’ इत्यादि सह—स्थितिविशेषे (when the round is over)

• शराव-संपाते: at the gathering/collection of bowls
• शराव-संपाते: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शराव (प्रातिपदिक) + संपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शरावस्य संपातः = पात्रसमागम/संग्रह)

• भिक्षाम्: alms
• भिक्षाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे प्रयुक्तं क्रियाविशेषणम्; अव्ययवत्—कालवाचक (always)

• चरेत्: should practice/go for
• चरेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• यतिः: an ascetic
• यतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Evening quiet in a Kāśī courtyard: hearth cold, no smoke; pestle set aside; dishes stacked; a yati stands silently at the gate with a bowl, while the household offers leftovers without haste—an image of mutual dharma.

Characters & Entities

• Kāśī
• Yati (ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The renunciant should be least intrusive—seeking alms with humility and without disturbing household life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rule is taught in the Kāśī Khaṇḍa context, reflecting Kāśī’s ideal of refined dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practical rule for bhikṣā: go after cooking is finished and people have eaten, when the household is settled.