Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम् । सा च भार्या विनीताया त्रिवर्गो विनयो धुवम्

Transliteration

gṛhāśramaḥ sukhārthāya bhāryāmūlaṃ ca tatsukham | sā ca bhāryā vinītāyā trivargo vinayo dhuvam

Translation

家住のアーシュラマは安楽のためにあり、その安楽の根は妻にある。妻が謙虚と善き行いに鍛えられているなら、人生の三目的は栄える。まことに良き規律は揺るがぬ。

Word by Word

• गृहाश्रमः: the householder stage of life
• गृहाश्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृह + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गृहस्य आश्रमः)

• सुखार्थाय: for the sake of happiness
• सुखार्थाय: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सुख + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (सुखस्य अर्थः)

• भार्यामूलम्: the root/cause is the wife
• भार्यामूलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भार्यायाः मूलम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• तत्सुखम्: that happiness
• तत्सुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; कर्मधारयः (तत् सुखम् = तद् एव सुखम्)

• सा: she/that (woman)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• विनीताया: of the well-disciplined (wife)
• विनीताया: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: विनीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नी (धातु) + वि, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) विशेषण

• त्रिवर्गः: the three aims (dharma-artha-kāma)
• त्रिवर्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयाणां वर्गः)

• विनयः: discipline/good conduct
• विनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• धुवम्: certain/indeed
• धुवम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण/क्रियाविशेषणवत् (certainly)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśī Khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene Kāśī household near the Gaṅgā: a disciplined couple performing evening lamp-offering; elders and guests are honored; the atmosphere emphasizes order, humility, and auspicious domestic prosperity.

Characters & Entities

• Gṛhastha
• Bhāryā
• Trivarga
• Vinaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Domestic happiness and the trivarga depend upon disciplined, respectful conduct within the household.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is directly named in this verse; it is embedded in Kāśī Khaṇḍa instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes virtues (vinaya) as the sustaining ‘practice’ for household prosperity.