Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन् । प्रोचुस्तां प्रणिपत्याथ पुण्यशीलां कलावतीम्

Transliteration

tāśca tatparicāriṇyaḥ prahṛṣṭāsyāstadā'bhavan | procustāṃ praṇipatyātha puṇyaśīlāṃ kalāvatīm

Translation

そのとき侍女たちは大いに歓喜した。ひれ伏して礼拝し、功徳に満ちた徳高きカラーヴァティーに申し上げた。

Word by Word

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तत्-परिचारिण्यः: her attendants
• तत्-परिचारिण्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + परिचारिणी (कृदन्त-प्रातिपदिक; √चर् (धातु) उपसर्ग-परि, णिनि-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य परिचारिण्यः = her attendants)

• प्रहृष्ट-आस्याः: with delighted faces
• प्रहृष्ट-आस्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृष् (धातु) क्त-प्रत्यय) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (प्रहृष्टं आस्यम् यस्याः)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• अभवन्: became / were
• अभवन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)

• प्रोचुः: said
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) उपसर्ग-प्र
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• ताम्: to her / that (woman)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• प्रणिपत्य: having bowed down
• प्रणिपत्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √पत् (धातु) उपसर्ग-प्रणि; ल्यप्-प्रत्यय (अव्ययीभाव/gerund)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया (having bowed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (then/thereupon)

• पुण्य-शीलाम्: virtuous-natured
• पुण्य-शीलाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (पुण्यं शीलं यस्याः)

• कलावतीम्: Kalāvatī
• कलावतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (Skanda in Kāśīkhaṇḍa context); quoted speech begins next verses

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Inside a royal or noble household, attendant women with bright faces bow to the virtuous Kalāvatī, hands folded, seeking guidance toward the sacred well of Kāśī.

Characters & Entities

• Kalāvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors sanctity recognized in others—devotees respond to spiritual attainment with reverence and service.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually Jñānavāpī in Kāśī, whose power has just been described.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) and respectful address to the virtuous are modeled as devotional conduct.