Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70
Devanagari script
कलकंठः किलोत्कंठं मंजुगुंजति कुंजगः । ध्यानस्थः श्रोष्यति मुनिः पारावत्येति वार्यते
Transliteration
kalakaṃṭhaḥ kilotkaṃṭhaṃ maṃjuguṃjati kuṃjagaḥ | dhyānasthaḥ śroṣyati muniḥ pārāvatyeti vāryate
Translation
郭公は憧れに満ち、林の中で甘くさえずる。「聖仙は禅定に没している、きっと聞こえる！」そう言って雌鳩は呼び声を慎む。
Word by Word
कलकंठःthe black-throated one (cuckoo/koel)
कलकंठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकलकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (कलः कण्ठः यस्य)
किलindeed
किल:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अर्थे—खलु/नूनम् (indeed)
उत्कण्ठम्eager/longing
उत्कण्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण-रूपेण
मञ्जुsweetly
मञ्जु:
Kriya-visheshana
TypeIndeclinable
Rootमञ्जु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverb) रूपेण—मधुरम्/सुन्दरम्
गुञ्जतिhums/coos
गुञ्जति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगुञ्ज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
कुञ्जगःthe grove-dweller (bird)
कुञ्जगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुञ्जग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कुञ्जे गच्छति/वसति इति)
ध्यानस्थःabsorbed in meditation
ध्यानस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्यान-स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ध्याने स्थितः)
श्रोष्यतिwill hear
श्रोष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पारावती‘a female pigeon’
पारावती:
Karma (कर्म) (quoted content)
TypeNoun
Rootपारावती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इति-पूर्वकं वाक्यांशः
इतिthus/‘…’
इति:
Discourse marker
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
वार्यतेis prevented/forbidden
वार्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive)
Speaker
Skanda (deduced; descriptive narration)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A quiet Kāśī grove: a sage seated in deep meditation; a cuckoo hums softly; a she-dove gently restrains her call, as if guarding the sage’s silence.
Characters & Entities
M
Muni (sage)P
Pārāvatī (dove)FAQs
Respect for meditation and sacred silence is dharma; the holy ambience encourages restraint and inwardness.
The scene aligns with the Avimukta/Kāśī sacred landscape surrounding a sage’s āśrama.
Implicit discipline of mauna (quiet) around a meditating sage; no formal ritual is specified.