Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

कालकृटप्रशमनी कदंबकुसुमप्रिया । कालिंदी केलिललिता कलकल्लोलमालिका

Transliteration

kālakṛṭapraśamanī kadaṃbakusumapriyā | kāliṃdī kelilalitā kalakallolamālikā

Translation

時と死の毒を鎮めるデーヴィよ、汝はカダンバの花を愛でる。汝はカालीンディー、ヤムナーの女神、戯れて優雅にして、甘美にうねる旋律の波のごとき花鬘を身にまとう。

Word by Word

• काल: time; death
• काल: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (पूर्वपद)

• कृट: affliction, distress
• कृट: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगानुसार), समासाङ्ग; ‘कृट’ = कष्ट/दुःख/विपत्ति (दुर्लभ)

• प्रशमनी: pacifier of time’s afflictions
• प्रशमनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + शमन् (प्रातिपदिक; √शम् धातु-सम्बद्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कालकृटस्य प्रशमनी)

• कदंब: kadamba tree
• कदंब: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कदंब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• कुसुम: flower
• कुसुम: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुसुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग

• प्रिया: fond of kadamba flowers
• प्रिया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कदंबकुसुमस्य प्रिया)

• कालिंदी: Kālindī (Yamunā)
• कालिंदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालिन्दी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नदी-नाम (यमुना)

• केलि: play, sport
• केलि: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: केलि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (विहार/क्रीडा)

• ललिता: graceful in play
• ललिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ललित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (केलौ ललिता)

• कल: sweet-sounding
• कल: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कल (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग; ‘कल’ = मधुर/मृदु-ध्वनियुक्त

• कल्लोल: wave
• कल्लोल: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कल्लोल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (तरङ्ग)

• मालिका: garland of sweet waves (of sound)
• मालिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मालिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कलकल्लोलानां मालिका)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra) with Kālindī invocation

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim audience within the narrative frame (implicit)

Visual Art Cues

Scene: Devī with a garland resembling rippling musical waves, holding kadamba blossoms; a subtle Yamunā-blue ribbon of water motif intertwines with Kāśī ghāṭa steps; aura dispels a dark ‘poison of time’.

Characters & Entities

• Devī
• Kālakūṭa (implied)
• Kāliṃdī (Yamunā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess neutralizes deadly negativity (poison/time-fear) and draws the heart into joyful devotion through her beauty and playfulness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

While the text is in Kāśīkhaṇḍa (Kāśī), the epithet Kāliṃdī evokes the sacred Yamunā tradition as part of broader Purāṇic sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; floral devotion is implied by praising her love for kadamba blossoms, but no formal offering rule is stated.