Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

Devanagari script

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

Transliteration

vipattiṃ vipulāṃ cāpi saṃpattimatibhaṃgurām | akṣayā muktirekāstu vipākastasya karmaṇaḥ

Translation

たとえ大いなる災厄が来ようとも、あるいは繁栄が現れようとも—それはきわめて儚い—、その聖なる行いの唯一の不滅の果は、朽ちぬ解脱（モークシャ）である。

Word by Word

• विपत्तिम्: misfortune
• विपत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विपत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विपुलाम्: great; abundant
• विपुलाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थ (particle: also/even)

• सम्पत्तिम्: prosperity; success
• सम्पत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अति-भङ्गुराम्: very fragile; highly perishable
• अति-भङ्गुराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग) + भङ्गुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अत्यन्तं भङ्गुरा)

• अक्षया: imperishable
• अक्षया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एका: alone; only
• एका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तु: but
• तु: Sambandha (Linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थ (particle: but)

• विपाकः: result; fruition
• विपाकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विपाक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of that (person/act)
• तस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कर्मणः: of the deed
• कर्मणः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience within Kāśī-māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands on a Kāśī ghāṭ witnessing alternating scenes of loss and gain around him, yet his gaze rests on a Śiva shrine, symbolizing that only mukti is enduring.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly gain and loss are unstable; the highest and lasting outcome of dharma in Kāśī is akṣaya-mukti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, praised as a kṣetra where the ripened fruit of merit culminates in liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified here; the verse emphasizes the ultimate fruit (mokṣa) of meritorious action performed in the sacred field.