Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68
Devanagari script
अनन्यमानसो भूत्वा तत्क्षेत्रं यो न मुंचति । स मुंचति जरामृत्युं गर्भवासं सुदुःसहम्
Transliteration
ananyamānaso bhūtvā tatkṣetraṃ yo na muṃcati | sa muṃcati jarāmṛtyuṃ garbhavāsaṃ suduḥsaham
Translation
一心不乱となり、その聖なるクシェートラを捨てぬ者は、老いと死から解き放たれ、耐え難い胎内の住処の苦からも解放される。
Word by Word
अनन्यमानसःwith single-pointed mind
अनन्यमानसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनन्य-मानस (प्रातिपदिक); अनन्य (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (having undivided mind)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having become)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
क्षेत्रम्holy field/region
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
मुंचतिabandons; leaves
मुंचति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मुंचतिreleases; gets rid of
मुंचति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
जराold age
जरा:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासोत्तरपद; समस्तपदम्: जरामृत्युम्
गर्भवासम्dwelling in the womb
गर्भवासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगर्भ-वास (प्रातिपदिक); गर्भ (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गर्भे वासः)
सुदुःसहम्very hard to endure
सुदुःसहम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-दुःसह (प्रातिपदिक); सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःसह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (गर्भवासम् इति)
Speaker
Skanda
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Avimukta / Kāśī-kṣetra
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A serene devotee sits in meditation within Kāśī; behind, a wheel of saṃsāra (birth-womb-aging-death) breaks; a translucent womb-symbol fades; the devotee steps into a calm Śiva-light, signifying release.
Characters & Entities
A
Avimukta (Kāśī)FAQs
Steady, undivided commitment to Avimukta is presented as a direct means to transcend rebirth’s suffering.
That kṣetra is Avimukta—Kāśī.
Maintain ananya-mindedness (single-minded devotion) and do not leave the kṣetra.