Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 15›Shloka 35
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 35

Devanagari script

कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः

Transliteration

kaḥ kāmena na nirjitastrijagatāṃ puṣpāyudhenāpyaho kaḥ krodhasyavaśaṃgato nanaca ko lobhena saṃmohitaḥ | yoṣillocanabhallabhinnahṛdayaḥ ko nāptavānāpadaṃ ko rājyaśriyamāpyanāṃdhapadavīṃ yātopi sallocanaḥ

Translation

誰が欲望に征服されぬであろうか――花を武器とするその力は三界をも屈せしめる。誰が怒りの支配に落ちぬであろう、また誰が貪りに迷わぬであろうか。女の眼の矢に心を射抜かれて、誰が災いに遭わずにいられよう。さらに王の栄華を得ても、眼を持ちながら盲の道へと進まぬ者がいようか。

Word by Word
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); प्रश्नवाचक (interrogative)
कामेनby desire
कामेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (M., Instr., Sg.)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
निर्जितःconquered
निर्जितः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि (धातु) + निर् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (PPP: 'conquered')
त्रि-जगताम्of the three worlds
त्रि-जगताम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Neut., Gen., Pl.); द्विगु-समासः ('three worlds')
पुष्प-आयुधेनby the flower-weaponed (Kāma)
पुष्प-आयुधेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Neut., Instr., Sg.); तत्पुरुषः ('flower-weapon' = Kāma)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
अहोalas!/indeed!
अहो:
Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयार्थक-अव्यय (exclamation)
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)
क्रोधस्यof anger
क्रोधस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (M., Gen., Sg.)
वशम्control, sway
वशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (M., Acc., Sg.)
गतःgone into, fallen under
गतः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (gone/come)
ननुindeed
ननु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formप्रश्न/निश्चयार्थक-अव्यय (indeed?/surely)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)
लोभेनby greed
लोभेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (M., Instr., Sg.)
संमोहितःdeluded
संमोहितः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंमोहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह् (धातु) + सम् + णिच् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: 'deluded')
योषित्-लोचन-भल्ल-भिन्न-हृदयःwhose heart is pierced by the arrow of women's eyes
योषित्-लोचन-भल्ल-भिन्न-हृदयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयोषित् (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक) + भल्ल (प्रातिपदिक) + भिन्न (कृदन्त; √भिद् + क्त) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); बहुपद-तत्पुरुषः ('heart split by the arrow of a woman's eyes')
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
आप्तवान्has obtained/met
आप्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप् (धातु) + क्तवत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfective participle: 'having obtained')—वाक्ये क्रियार्थे (used predicatively)
आपदम्misfortune, calamity
आपदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.)
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)
राज्य-श्रियम्royal fortune
राज्य-श्रियम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः ('splendour of kingship')
आप्यhaving obtained
आप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√आप् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त-समकक्ष)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): 'having obtained'
अन्ध-पदवींblind course/ruinous state
अन्ध-पदवीं:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक) + पदवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.); कर्मधारयः ('blind path/condition')
यातःgone (to)
यातः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √या (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (gone)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअप्यर्थक-अव्यय (even/also)
स-लोचनःthough having eyes (i.e., not blind)
स-लोचनः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/प्रातिपदिक 'with') + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); बहुव्रीहिः ('having eyes' i.e., though seeing)
Speaker

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa default dialogue frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic allegory: Kāma as a flower-weaponed archer aiming at beings of all stations; Krodha as a red storm seizing minds; Lobha as a net of gold coins; a king with a crown walks toward a dark pit labeled ‘andha-padavī’ despite open eyes; in the distance, Kāśī’s lamps offer a clear path.

Characters & Entities
K
Kāma

FAQs

The great enemies—desire, anger, and greed—blind even the powerful; vigilance and self-mastery are essential for dharma.

Kāśī (Vārāṇasī) is the overarching sacred setting in the Kāśī-khaṇḍa, though this verse itself is a universal ethical reflection.

None directly; the verse prescribes inner discipline: conquering kāma, krodha, and lobha.

←Previous Verse
Next Verse→