Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः । स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्

Transliteration

upoṣyabhūtāṃyāṃkāṃcinna naro garbhabhākpunaḥ | svargamārge kathāmitthaṃ śṛṇvanviṣṇugaṇoditām

Translation

このような聖なる折に断食を守るなら、人は再び胎内に入ることがない。かくして天界への道を進むとき、ヴィシュヌ（Viṣṇu）の眷属たちが告げるこの物語を彼は聞くのである。

Word by Word

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √उपवस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• भूताम्: having become (i.e., being)
• भूताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भूत (कृदन्त; √भू (धातु); क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (Feminine, Accusative, Singular; ‘having become/being’)

• याम्: which
• याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (Feminine, Accusative, Singular; relative pronoun)

• काञ्चित्: some (one)
• काञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (Feminine, Accusative, Singular; ‘some’)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• गर्भभाक्: one who enters the womb again (reborn)
• गर्भभाक्: Pratipādya/Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: गर्भभाज् (प्रातिपदिक; √भज् (धातु) से ‘भाक्’ रूप)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (Masculine, Nominative, Singular; adjective)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्तिवाचक-अव्ययम् (adverb: again)

• स्वर्गमार्गे: on the path to heaven
• स्वर्गमार्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्गमार्ग (प्रातिपदिक: स्वर्ग + मार्ग)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Locative, Singular)

• कथाम्: story, discourse
• कथाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus/in this manner)

• शृण्वन्: hearing
• शृण्वन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Present active participle; Masculine, Nominative, Singular)

• विष्णुगणोदिताम्: uttered by Viṣṇu’s attendants
• विष्णुगणोदिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विष्णुगणोदित (प्रातिपदिक: विष्णु + गण + उदित)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; कथाम् इति विशेषणम् (Feminine, Accusative, Singular; adjective qualifying ‘kathā’)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (vrata occasion connected to Īśāneśvara worship)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (frame)

Visual Art Cues

Scene: A devotee fasting; then a subtle after-death tableau: the soul moving on a luminous path to svarga, accompanied by Viṣṇu’s attendants (Viṣṇu-gaṇas) reciting the sacred account; the womb-cycle is shown as broken chains or a closed lotus-bud motif.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Viṣṇugaṇa
• svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fasting with faith yields liberation from repeated birth and leads toward heavenly attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kāśī sacred framework where such vratas bear exceptional fruit (implicit in context).

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa (fasting) on the stated sacred observance/tithi.