Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69
Devanagari script
चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः
Transliteration
cintājvaro manuṣyāṇāṃ kṣudhāṃnidrāṃbalaṃ haret | rūpamutsāhabuddhiṃ śrī jīvitaṃ ca na saṃśayaḥ
Translation
憂いの熱は人の飢えと眠りと力を奪い、さらに容色・気力・智慧・福徳をも奪い去り、疑いなく命さえも奪う。
Word by Word
चिन्ताज्वरःthe fever of worry
चिन्ताज्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचिन्ता + ज्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मनुष्याणाम्of humans
मनुष्याणाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
क्षुधाम्hunger
क्षुधाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निद्राम्sleep
निद्राम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बलम्strength
बलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हरेत्would take away
हरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
रूपम्beauty/form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्साहबुद्धिम्enthusiasm and intellect
उत्साहबुद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउत्साह + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (two items as a pair)
श्रीम्prosperity, fortune
श्रीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Discourse particle (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
नnot
न:
Discourse particle (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अत्र 'न संशयः' इति नास्ति-प्रायः वाक्यांशः
Speaker
Vindhya
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A symbolic medical chart of the soul: anxiety as a dark fever-cloud siphoning away hunger, sleep, strength, beauty, enthusiasm, intellect, prosperity—shown as fading lotuses or dimming lamps—while a steady Śiva-flame remains unextinguished.
Characters & Entities
V
VindhyaFAQs
Unchecked worry devastates both body and mind; dharma requires steadiness, trust, and inner regulation.
None in this verse; it serves as a universal teaching within the Kāśī Khaṇḍa narrative.
None.