Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 73

Devanagari script

समुद्रस्तु ततो भीतो वेपमानः कृतांजलिः । अनन्यशरणो विप्राः पाता लात्स्वयमुत्थितः

Transliteration

samudrastu tato bhīto vepamānaḥ kṛtāṃjaliḥ | ananyaśaraṇo viprāḥ pātā lātsvayamutthitaḥ

Translation

そのとき海は恐れおののき、震えながら合掌して—ほかに帰依するところなく、婆羅門たちよ—自らパーターラ（地下界）より起き上がった。

Word by Word

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: समुच्चय/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• ततः: then/from that (thereupon)
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादान/काल/क्रमवाचक (from that/then)

• भीतः: afraid
• भीतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भी (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूते कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to समुद्रः)

• वेपमानः: trembling
• वेपमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• कृताञ्जलिः: with folded hands
• कृताञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु, क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कृतः अञ्जलिः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• अनन्यशरणः: having no other refuge
• अनन्यशरणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक) + शरण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अनन्यं शरणं यस्य/अनन्य-शरणः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• विप्राः: O brāhmaṇas
• विप्राः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयोगः (O brāhmaṇas)

• पाता: protector/savior
• पाता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पा (धातु) + तृच् (कृदन्त)
• Form: कर्तरि तृच्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लात्: may (he) take/accept (as protector)
• लात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ला (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (पाठभेद/रूपदोषसम्भवः)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, आत्मवाचक (by oneself)

• उत्थितः: risen/stood up
• उत्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूते कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to समुद्रः)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra / Setubandha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (viprāḥ)

Visual Art Cues

Scene: The Ocean-god rises from the depths, trembling, palms joined, facing Rāma’s camp on the shore; waves part like curtains; attendants of Varuṇa hover amid sea-spray.

Characters & Entities

• Samudra (Ocean)
• Pātāla
• Brāhmaṇas (viprāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śaraṇāgati—when pride ends, surrender to dharma-bearing divinity becomes the true refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu and the oceanic tīrtha-field central to Rāmeśvaram-related Setukhaṇḍa traditions.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse models the inner ritual of humility and surrender.