Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

Transliteration

vatsa gārhasthyamāsthāya naraḥ sarvamidaṃ jagat | puṣṇāti tena lokāṃśca sa jayatyabhivāṃchitān

Translation

愛しき者よ、家住の道に身を寄せるなら、人はこの全世界を養う。まさにその支えによって、彼は望み求める諸世界と勝利とを得るのである。

Word by Word

• वत्स: O child/dear one
• वत्स: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative), एकवचनम्

• गार्हस्थ्यम्: the householder state
• गार्हस्थ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गार्हस्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• आस्थाय: having adopted
• आस्थाय: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + √स्था (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्ययम् (absolutive/gerund) — ‘आश्रित्य/गृहीत्वा’

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; ‘जगत्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; ‘जगत्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• जगत्: world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• पुष्णाति: nourishes/supports
• पुष्णाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पुष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तेन: by that/thereby
• तेन: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्; हेतु/साधनार्थे

• लोकान्: worlds/people
• लोकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्

• जयति: wins/attains
• जयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जि (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अभिवाञ्छितान्: desired/longed-for
• अभिवाञ्छितान्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अभि + √वाञ्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally); पुंलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्; ‘लोकान्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Vyāsa

Skanda Dialogue

Listener: Disciple addressed as 'vatsa'

Visual Art Cues

Scene: A prosperous yet restrained household scene: the householder gives food to guests, feeds cows, offers to fire, and supports family; the ‘world’ is symbolized by dependents—students, ascetics, animals, and the poor—being nourished.

Characters & Entities

• Gārhasthya (householder āśrama)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The householder’s dharma is celebrated as world-sustaining; responsible life and generosity become a path to spiritual and worldly fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned; the verse praises the āśrama system, especially gārhasthya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it states the principle that gṛhastha duties nourish society and lead to desired attainments.