Adhyaya 34

Verse 1

व्यास उवाच । एवं रामेण धर्मज्ञ जीर्णोद्धारः पुरा कृतः । द्विजानां च हितार्थाय श्रीमातुर्वचनेन च

ヴィヤーサは言った。「かくして古の時、ダルマを知るラーマは、朽ち損なわれたものを修復した。二度生まれ（ドヴィジャ）たちの利益のため、またシュリー・マーターの御命に従ってである。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं शासनं ब्रह्मन्रामेण लिखितं पुरा । कथयस्व प्रसादेन त्रेतायां सत्यमंदिरे

ユディシュティラは言った。「おおブラーフマナの聖者よ、ラーマが昔に書き記した勅令とは、いかなるものであったのか。どうか慈悲をもって語ってください——トレーター・ユガにサティヤマンディラで出されたその勅令を。」

Verse 3

व्यास उवाच । धर्मारण्ये वरे दिव्ये बकुलार्के स्वधिष्ठिते । शून्यस्वामिनि विप्रेंद्र स्थिते नारायणे प्रभौ

ヴィヤーサは言った。「最上にして神聖なるダルマーラニヤにおいて—バクラールカが自らの座に鎮座するその地で—おお婆羅門の最勝者よ、主ナーラーヤナがシューニヤスヴァーミンに在ましし時…」

Verse 4

रक्षणाधिपतौ देवे सर्वज्ञे गुणनायके । भवसागर मग्नानां तारिणी यत्र योगिनी

そこには守護の主なる神—護りを司り、遍知にして諸徳の導き手—が住まわれ、また「ターリニー」と名づけられたヨーギニーが、輪廻の海に沈む者たちを渡し救う。

Verse 5

शासनं तत्र रामस्य राघवस्य च नामतः । शृणु ताम्राश्रयं तत्र लिखितं धर्मशास्त्रतः

聞きなさい、そこにあるラーマ—ラグハヴァ—の勅令の名を。ダルマシャーストラに則って作られ、銅板に刻まれた勅書である。

Verse 6

महाश्चर्यकरं तच्च ह्यनेकयुगसंस्थितम् । सर्वो धातुः क्षयं याति सुवर्णं क्षयमेति च

それはまことに驚くべきこと、幾多のユガを経ても存続する。あらゆる金属はやがて朽ち、黄金でさえ減じてゆく。

Verse 7

प्रत्यक्षं दृश्यते पुत्र द्विजशासनमक्षयम् । अविनाशो हि ताम्रस्य कारणं तत्र विद्यते

わが子よ、これは目の前に見て取れる。婆羅門たちの勅書は朽ちない。そこには、銅が滅びぬ所以が確かに存するのだ。

Verse 8

वेदोक्तं सकलं यस्माद्विष्णुरेव हि कथ्यते । पुराणेषु च वेदेषु धर्मशास्त्रेषु भारत

ヴェーダに説かれるすべては、まことにヴィシュヌそのものと宣言される――おおバーラタよ――同様にプラーナ、ヴェーダ、そしてダルマ・シャーストラにおいても。

Verse 9

सर्वत्र गीयते विष्णुर्नाना भावसमाश्रयः । नानादेशेषु धर्मेषु नानाधर्मनिषेविभिः

あらゆるところでヴィシュヌは歌われ、さまざまな心のあり方を通して近づかれる。諸国の多様なダルマにおいて、多くの戒行を修する者たちによって。

Verse 10

नानाभेदैस्तु सर्वत्र विष्णुरेवेति चिंत्यते । अवतीर्णः स वै साक्षात्पुराणपुरुषो त्तमः

多くの区別をもって思惟されるとしても、どこでもこう理解される――「ただヴィシュヌのみ」。彼はまさに自ら降臨した、プラーナに讃えられる至上のプルシャである。

Verse 11

देववैरिविनाशाय धर्मसंरक्षणाय च । तेनेदं शासनं दत्तमविनाशात्मकं सुत

神々の敵を滅ぼし、ダルマを護るために、この勅命は授けられた――その本性において不滅なるものよ、わが子よ。

Verse 12

यस्य प्रतापादृषद स्तारिता जलमध्यतः । वानरैर्वेष्टिता लंका हेलया राक्षसा हताः

その御威力によって岩は水のただ中に浮かび、ランカーは猿たちに取り囲まれ、ラークシャサたちはたやすく討たれた。

Verse 13

मुनिपुत्रं मृतं रामो यमलोकादुपानयत् । दुंदुभिर्निहतो येन कबंधोऽभिहतस्तथा

ラーマは、ヤマの国よりさえ牟尼の亡き子を連れ戻した。彼によってドゥンドゥビは討たれ、同じくカバンダも打ち倒された。

Verse 14

निहता ताडका चैव सप्तताला विभेदिताः । खरश्च दूषणश्चैव त्रिशिराश्च महासुरः

ターダカーもまた討たれ、七本のターラ椰子は貫かれた。カラとドゥーシャナは滅ぼされ、さらに大アスラのトリシラスも同様であった。

Verse 15

चतुर्दशसहस्राणि जवेन निहता रणे । तेनेदं शासनं दत्तमक्षयं न कथं भवेत्

戦場にて一挙に一万四千が討たれた。かくのごとき御方よりこの法令が授けられたのなら、どうして朽ちぬものとならぬであろうか。

Verse 16

स्ववंशवर्णनं तत्र लिखित्वा स्वयमेव तु । देशकालादिकं सर्वं लिलेख विधिपूर्वकम्

そこで彼は自ら己が系譜の叙述を書き記し、作法に則って、場所・時・その他すべてを余さず記録した。

Verse 17

स्वमुद्राचिह्नितं तत्र त्रैविद्येभ्यस्तथा ददौ । चतुश्चत्वारिंशवर्षो रामो दशरथात्मजः

そこで彼は、自らの印章をもって記したそれを、三ヴェーダに通暁する学匠たちに授けた。ダシャラタの子ラーマは四十四歳であった。

Verse 18

तस्मिन्काले महाश्चर्यं संदत्तं किल भारत । तत्र स्वर्णोपमं चापि रौप्योपमम थापि च

その時、ああバーラタよ、まことに大いなる奇瑞が授けられたと伝えられる。そこには黄金に似た瑞相が現れ、また白銀に似た瑞相も現れた。

Verse 19

उवाह सलिलं तीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदम् । स्ववंशनायकस्याग्रे सूर्येण कृतमेव तत्

ティールタにおいて水が湧き出で、神々（デーヴァ）、聖仙（リシ）、祖霊を満たした。これはまさしくスーリヤが、自らの血統の長の前で成し遂げたのである。

Verse 20

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रामो विष्णुं प्रपूज्य च । रामलेखविचित्रैस्तु लिखितं धर्मशासनम्

その大いなる奇瑞を見て、ラーマはヴィシュヌを礼拝した。そしてダルマの法令は、ラーマ自らの筆による妙なる文字の姿で記された。

Verse 21

यद्दृष्ट्वाथ द्विजाः सर्वे संसारभयबंधनम् । कुर्वते नैव यस्माच्च तस्मान्निखिलरक्षकम्

それを見て、すべての二度生まれ（ドヴィジャ）は、輪廻（サンサーラ）への恐れから生じる束縛をもはや作り出さない。ゆえにそれは一切の守護者である。

Verse 22

ये पापिष्ठा दुराचारा मित्रद्रोहरताश्च ये । तेषां प्रबोधनार्थाय प्रसिद्धिमकरोत्पुरा

最も罪深く、邪なる行いに沈み、友を裏切ることを喜ぶ者たちを目覚めさせるために、彼は昔これを広く世に知らしめた。

Verse 23

रामलेखविचित्रैस्तु विचित्रे ताम्रपट्टके । वाक्यानीमानि श्रूयंते शासने किल नारद

おおナーラダよ、装飾の線と印で彩られた妙なる銅板の勅書には、王の施与の詔として、まさにこれらの言葉が伝承として聞かれる。

Verse 24

आस्फोटयंति पितरः कथयंति पितामहाः । भूमिदोऽस्मत्कुले जातः सोऽस्मान्संतारयिष्यति

ピトリたちは喜びに手を打ち、祖父祖先は告げる。「我らの家系に土地を施す者が生まれた。彼は我らを救い、彼岸へと渡らせる。」

Verse 25

बहुभिर्बहुधा भुक्ता राजभिः पृथिवी त्वियम् । यस्ययस्य यदा भूमिस्तस्यतस्य तदा फलम्

この大地は多くの王たちにより様々に享受されてきた。ある時にその土地を有する者には、その時にこそ、その用い守ることの果が帰する。

Verse 26

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

土地を施す者は六万年、天界に住まう。だがそれを奪う者、またその奪取に同意する者は、同じ年月だけ地獄へ赴く。

Verse 27

संदंशैस्तुद्यमानस्तु मुद्गरैर्विनिहत्य च । पाशैः सुबध्यमानस्तु रोरवीति महास्वरम्

鉗子に責められ、槌に打たれ、縄の輪で固く縛られて、彼はロラヴァ地獄にて大音声の叫びをあげて泣きわめく。

Verse 28

ताड्यमानः शिरे दंडैः समालिंग्य विभावसुम् । क्षुरिकया छिद्यमानो रोरवीति महास्वनम्

杖で頭を打たれ、燃え盛る火を抱かされ、剃刀で切り裂かれ、彼は叫喚地獄（Rorava）で大声で泣き叫ぶ。

Verse 29

यमदूतैर्महाघोरैर्ब्रह्मवृत्तिविलोपकः । एवंविधैर्महादुष्टैः पीड्यंते ते महागणैः

バラモンの生計を破壊する者は、ヤマの恐ろしい使者たちによって、またそのような極めて邪悪な拷問者の大群によって苦しめられる。

Verse 30

ततस्तिर्यक्त्वमाप्नोति योनिं वा राक्षसीं शुनीम् । व्यालीं शृगालीं पैशाचीं महाभूतभयंकरीम्

その後、彼は畜生道に落ちるか、あるいは羅刹女、雌犬、蛇女、雌ジャッカル、あるいはピシャーチ（食屍鬼）のような、大いなる悪鬼のように恐ろしい姿に生まれ変わる。

Verse 31

भूमेरंगुलहर्ता हि स कथं पापमाचरेत् । भूमेरंगुलदाता च स कथं पुण्यमाचरेत्

指一本分の土地でさえ盗む者が、どうして罪を犯さないことがあろうか。また、指一本分の土地でさえ寄付する者が、どうして功徳を積まないことがあろうか。

Verse 32

अश्वमेधसहस्राणां राजसूयशतस्य च । कन्याशतप्रदानस्य फलं प्राप्नोति भूमिदः

土地を寄進する者は、千回の馬祀（アシュヴァメーダ）、百回の王即位式（ラージャスーヤ）、そして百人の乙女を嫁がせることと同等の果報を得る。

Verse 33

आयुर्यशः सुखं प्रज्ञा धर्मो धान्यं धनं जयः । संतानं वर्द्धते नित्यं भूमिदः सुखमश्मुते

土地を施す者には、寿命・名誉・安楽・智慧・ダルマ・穀物・財宝・勝利が増し、子孫も常に栄える。まことに土地の施主は安寧を得る。

Verse 34

भूमेरंगुलमेकं तु ये हरंति खला नराः । वंध्याटवीष्वतोयासु शुष्ककोटरवासिनः । कृष्णसर्पाः प्रजायंते दत्तदायापहारकाः

たとえ指一本分の土地であっても盗む悪人は、黒き蛇として再生し、不毛の森や水なき荒野、枯れ木の空洞に住む。授けられた正当の分け前を奪うがゆえである。

Verse 35

तडागानां सहस्रेण अश्वमेधशतेन वा । गवां कोटिप्रदानेन भूमिहर्त्ता विशुध्यति

土地を盗む者が清められるのは、千の池を造る功徳、あるいは百回のアシュヴァメーダ祭、あるいは一クロールの牛を施す功徳に等しいものによってのみである。

Verse 36

यानीह दत्तानि पुनर्धनानि दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । औदार्यतो विप्रनिवेदितानि को नाम साधुः पुनराददीत

真に徳ある者で、ここで施した財宝と布施—ダルマと繁栄と名声をもたらす供養—を、寛大に捧げてブラーフマナに帰したものを、いったい誰が再び取り戻そうとするだろうか。

Verse 37

चलदलदललीलाचंचले जीवलोके तृणलवलघुसारे सर्वसंसारसौख्ये । अपहरति दुराशः शासनं ब्राह्मणानां नरकगहनगर्त्तावर्तपातोत्सुको यः

揺れ動く蓮の花弁の戯れのように移ろうこの生の世で、輪廻（サンサーラ）の快楽は草の葉ほどにも取るに足らぬ。そのうえで、邪なる欲に駆られてブラーフマナの書付けの授与状を奪う者は、地獄の深い穴へと渦巻く墜落を喜んで急ぐ。

Verse 38

ये पास्यंति महीभुजः क्षितिमिमां यास्यंति भुक्त्वाखिलां नो याता न तु याति यास्यति न वा केनापि सार्द्धं धरा । यत्किंचिद्भुवि तद्विनाशि सकलं कीर्तिः परं स्थायिनी त्वेवं वै वसुधापि यैरुपकृता लोप्या न सत्कीर्तयः

王たちはこの大地を守り、すべてを味わい尽くして去ってゆく。しかし大地は誰とも共に行かない――去った者とも、去りゆく者とも、これから去る者とも。地上の一切は滅びゆくが、ただ善き名声のみが最も久しく残る。ゆえに、大地に利益をもたらした者の清らかな誉れは決して消えない。

Verse 39

एकैव भगिनी लोके सर्वेषामेव भूभुजाम् । न भोज्या न करग्राह्या विप्रदत्ता वसुंधरा

世のすべての王にとって、ただ一人の共通の姉妹がある――大地ヴァスンダラー。ブラーフマナに施された土地は、己の享受のために用いてはならず、また課税してはならない。

Verse 40

दत्त्वा भूमिं भाविनः पार्थिवेशान्भूयोभूयो याचते रामचन्द्रः । सामान्योऽयं धर्मसेतुर्नृपाणां स्वे स्वे काले पालनीयो भवद्भिः

土地を施したのち、ラーマチャンドラは未来の地上の主たちに幾度も請い願う。「これは王たちに共通のダルマの橋である。各々の時代において、必ずこれを守り保て。」

Verse 41

अस्मिन्वंशे क्षितौ कोपि राजा यदि भविष्यति । तस्याहं करलग्नोस्मि मद्दत्तं यदि पाल्यते

もしこの系譜において地上に王が現れるなら、わたしはその手に結ばれる――ただし、わたしが授けたものが正しく守られるならば。

Verse 42

लिखित्वा शासनं रामश्चातुर्वेद्यद्विजोत्तमान् । संपूज्य प्रददौ धीमान्वसिष्ठस्य च सन्निधौ

ラーマは授与の勅書を書き記し、四ヴェーダに通じた最上のブラーフマナたちをしかるべく供養して、ヴァシシュタの御前において厳かにそれを授けた。

Verse 43

ते वाडवा गृहीत्वा तं पट्टं रामाज्ञया शुभम् । ताम्रं हैमाक्षरयुतं धर्म्यं धर्मविभूषणम्

ラーマ（Rāma）の吉祥なる命に従い、ヴァーダヴァ（Vāḍava）たちはその聖なる銘板を手に取った――銅にして金の文字を刻み、みずから正法にかなう、ダルマの荘厳である。

Verse 44

पूजार्थं भक्तिकामार्थास्तद्रक्षणमकुर्वत । चंदनेन च दिव्येन पुष्पेण च सुगन्धिना

礼拝のため、また信愛と奉仕の願いによって、彼らはそれを守護し、天妙の白檀の香泥と芳しき花々を供えた。

Verse 45

तथा सुवर्णपुष्पेण रूप्यपुष्पेण वा पुनः । अहन्यहनि पूजां ते कुर्वते वाडवाः शुभाम्

また、金の花、あるいはさらに銀の花をもって、ヴァーダヴァたちは日ごとに吉祥なる供養を修した。

Verse 46

तदग्रे दीपकं चैव घृतेन विमलेन हि । सप्तवर्तियुतं राजन्नर्घ्यं प्रकुर्वते द्विजाः

その前に、王よ、清らかなギーの灯明を七つの灯芯とともに据え、また両生（再生）の者たちは作法にかなってアルギャ（arghya）を捧げる。

Verse 47

नैवेद्यं कुर्वते नित्यं भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः । रामरामेति रामेति मन्त्रमप्युच्चरंति हि

両生のうち最勝の者たちは、日々信愛をもってナイヴェーディヤ（食供）を捧げ、さらに「ラーマ、ラーマ」との真言を繰り返し唱える。

Verse 48

अशने शयने पाने गमने चोपवेशने । सुखे वाप्यथवा दुःखे राममन्त्रं समुच्चरेत्

食するときも、眠るときも、飲むときも、歩むときも、座すときも——喜びの時も悲しみの時も——つねに聖なる「ラーマ」のマントラを唱えるべきである。

Verse 49

न तस्य दुःखदौर्भाग्यं नाधिव्याधिभयं भवेत् । आयुः श्रियं बलं तस्य वर्द्धयंति दिने दिने

そのような者には、悲しみも不運もなく、苦悩や病への恐れも生じない。寿命と福徳と力とは日ごとに増してゆく。

Verse 50

रामेति नाम्ना मुच्येत पापाद्वै दारुणादपि । नरकं नहि गच्छेत गतिं प्राप्नोति शाश्वतीम्

「ラーマ」という御名によって、人は恐るべき罪からさえ解き放たれる。地獄に堕ちることなく、永遠の境地を得る。

Verse 51

व्यास उवाच । इति कृत्वा ततो रामः कृतकृत्यममन्यत । प्रदक्षिणीकृत्य तदा प्रणम्य च द्विजान्बहून्

ヴィヤーサは言った。かくしてラーマは、なすべきことを成し遂げたと自ら思い、ついで右繞礼（プラダクシナー）を行い、多くの二度生まれの聖仙に礼拝した。

Verse 52

दत्त्वा दानं भूरितरं गवाश्वमहिषीरथम् । ततः सर्वान्निजांस्तांश्च वाक्यमेतदुवाच ह

さらに多くの布施として、牛・馬・水牛・戦車を与えたのち、彼は自らの者たちすべてに向かって次の言葉を告げた。

Verse 53

अत्रैव स्थीयतां सर्वैर्यावच्चंद्रदिवाकरौ । यावन्मेरुर्महीपृष्ठे सागराः सप्त एव च

汝ら皆、この場にとどまれ――月と太陽が存するかぎり、地の面に須弥山（メール）が立つかぎり、そして七つの大海があるかぎり。

Verse 54

तावदत्रैव स्थातव्यं भवद्भिर्हि न संशयः । यदा हि शासनं विप्रा न मन्यंते नृपा भुवि

ゆえに汝らはまことにここに留まるべし――疑いはない――とりわけ地上の王たちが正しき法の勅を敬わぬとき、ああ婆羅門たちよ。

Verse 55

अथवा वणिजः शूरा मदमायाविमोहिताः । मदाज्ञां न प्रकुर्वंति मन्यंते वा न ते जनाः

あるいは、勇猛なる商人たちが酔いと欺きに惑わされ、わが命を行わず、また人々がそれをまったく認めぬこともあろう。

Verse 56

तदा वै वायुपुत्रस्य स्मरणं क्रियतां द्विजाः । स्मृतमात्रो हनूमान्वै समागत्य करिष्यति

そのとき、二度生まれし者たちよ、風神ヴァーユの御子を念じよ。ハヌマーンは思い起こされたその瞬間に、必ず来臨して必要を成し遂げる。

Verse 57

सहसा भस्म तान्सत्यं वचनान्मे न संशयः । य इदं शासनं रम्यं पालयिष्यति भूपतिः

たちまちにして彼は彼らを灰と化す――これは真実であり、わが言葉に疑いはない。だが、この麗しき勅令を守り行う王は……

Verse 58

वायुपुत्रः सदा तस्य सौख्यमृद्धिं प्रदास्यति । ददाति पुत्रान्पौत्रांश्च साध्वीं पत्नीं यशो जयम्

風神ヴァーユの子は常に彼に安楽と繁栄を授ける。さらに子と孫、貞淑なる妻、名声と勝利を与える。

Verse 59

इत्येवं कथयित्वा च हनुमंतं प्रबोध्य च । निवर्तितो रामदेवः ससैन्यः सपरिच्छदः

かく語り、ハヌマーンを諭して目覚めさせたのち、主ラーマは軍勢と一切の従者を伴い帰還した。

Verse 60

वादित्राणां स्वनैर्विष्वक्सूच्यमानशुभागमः । श्वेतातपत्रयुक्तोऽसौ चामरैर्वी जितो नरैः । अयोध्यां नगरीं प्राप्य चिरं राज्यं चकार ह

楽器の響きが四方に満ち、吉祥なる到来を告げた。白き天蓋の傘を戴き、従者がチャーマラで扇ぎつつ、彼は都アヨーディヤーに至り、久しく統治した。